Markery nowotworowe

Markery nowotworowe służą do wstępnego rozpoznania choroby nowotworowej i kontroli skuteczności leczenia. To bardzo różnorodna grupa, do której należą antygeny, cytokeratyny, enzymy oraz hormony. Są one pomocne w diagnostyce raka jelita grubego, płuc, trzustki, żołądka, jajnika, wątroby oraz gruczołu krokowego. Poznaj bliżej markery nowotworowe opisane w naszym niezbędniku.
Marta Słupska / 01.07.2019 15:55

Antygen karcinoembrionalny (CEA)

Norma: 0,5-4,0 mikrograma/l; stężenie może być większe u kobiet w ciąży, u chorych z marskością wątroby, u palaczy tytoniu.

Opis: jest to antygen rakowo-płodowy stosowany głównie w monitorowaniu raka jelita grubego. Istnieje wyraźna zależność między stężeniem CEA w surowicy, a zaawansowaniem nowotworu. Przykładowo w raku jelita grubego stwierdza się dodatnie wyniki u 20% chorych w stadium niezaawansowanym, 50% ze średnim zaawansowaniem nowotworu i u 95% chorych w końcowym okresie choroby. Przydatność diagnostyczna CEA jest ograniczona małą czułością wskaźnika.

Powyżej normy: zwiększone stężenie może wystąpić u chorych na raka jelita grubego, odbytu, płuca, wątroby, trzustki, piersi, pęcherza moczowego, szyjki macicy, stercza. Ponadto w niektórych nienowotworowych chorobach, takich jak przewlekłe zapalenie trzustki, colitis ulcerosa czy rozedma płuc.

alfa-fetoproteina (AFP)

Norma: 6-10 mikrogramów/l (z wyjątkiem kobiet w ciąży - u nich do 500 mikrogramów/l)

Opis: jest to białko płodowe występujące w surowicy noworodków do około 4 tygodni po porodzie, następnie praktycznie znika. U osób dorosłych stężenie AFP wynosi poniżej 10 mikrogramów/litr.

Powyżej normy: pierwotny nowotwór wątroby w 90% wywołuje zwiększone stężenie AFP - nawet do 4 mg/l. Ponadto wartości powyżej normy świadczyć mogą o nienasieniakowatych nowotworach jąder, wywodzących się z komórek rozrodczych, a także o nowotworach żołądka, jelit, trzustki i dróg żółciowych. Niewielki wzrost AFP obserwuje się w niektórych chorobach nienowotworowych wątroby (m.in. w wirusowym zapaleniu wątroby, w marskości wątroby) oraz u kobiet w ciąży.

Gonadotropina kosmówkowa (beta-HCG)

Norma: u zdrowych osób nie przekracza 10 j.m./l, w czasie ciąży nawet do 190 j.m./l.

Opis: jest to antygen łożyskowy wydzielany przez komórki trofoblastyczne łożyska. Jest markerem choroby trofoblastycznej (kosmówczak, zaśniad groniasty), jednak obserwuje się jego podwyższone stężenie w niektórych chorobach nowotworowych.

Powyżej normy: wzrost stężenia może świadczyć o obecności nowotworów trofoblastycznych. Wzrost beta-HCG obserwuje się również u chorych z niektórymi nowotworami jądra (zawierającymi syncytiotrofoblast), z nowotworami typu zarodkowego (neuroblastoma, nephroblastoma), a także rzadko z rakami przewodu pokarmowego. Nieprawidłowe stężenie tego antygenu stwierdza się również u wieloletnich palaczy marihuany oraz w hipogonadyzmie.

Antygen nowotworowy (CA 125)

Opis: antygen glikoproteinowy uznawany jest za marker raka jajnika. Występuje również w komórkach otrzewnej i opłucnej, w nabłonku jajowodów, w trzonie i szyjce macicy.

Powyżej normy: wzrost stężenia może świadczyć o raku jajnika, nienowotworowych chorobach trzustki i wątroby. Występuje również u kobiet w ciąży.

Antygen towarzyszący nowotworom przewodu pokarmowego (CA 19-9, GIGA)

Opis: jest to antygen glikoproteinowy uwalniany z proliferujących komórek nabłonkowych raka żołądka, trzustki i okrężnicy. Wykrywany jest u ok. 80% chorych z rakiem trzustki i 60% z rakiem żołądka, jelita grubego, wątroby i dróg żółciowych.

Powyżej normy: wzrost stężenia może świadczyć o raku żołądka, trzustki i okrężnicy, wątroby i dróg żółciowych, a także o przewlekłym zapaleniu i w marskości wątroby.

Antygen raka płaskonabłonkowego (SCC-Ag)

Norma: <2 ng/ml; T1/2 – ok. 20 minut

Opis: antygen ten zawarty jest zarówno w zdrowych, jak i zmienionych nowotworowo komórkach płaskonabłonkowych.

Powyżej normy: stężenia wyższe niż 2 ng/ml obserwuje się w przypadkach pacjentów z rakiem szyjki macicy, rakiem płaskonabłonkowym płuca i rakami płaskonabłonkowymi głowy i szyi. Może świadczyć także o łuszczycy.

Poniżej normy: niskie stężenia mogą świadczyć o stanach zapalnych płuc.

Cytokeratyny

Norma: cytokreatyny są wykrywane za pomocą metod immunohistochemicznych (przeciwciała przeciwko specyficznym cytokeratynom).

Opis: cytokeratyny współtworzą cytoszkielet każdej komórki organizmu; są odpowiedzialne głównie za jej kształt, a także transport wewnątrzkomórkowy oraz w pewnych przypadkach również za ruch. Grupa ta została podzielona, w zależności od właściwości chemicznych i zachowania w polu elektrycznym, na dwie podgrupy: cytokeratyny kwaśne (9-20) oraz cytokeratyny zasadowe (1-8).

Powyżej normy: cytokeratyny prawidłowo występują m.in. w komórkach nabłonka, mieszków włosowych, gruczołów apo- i ekrynowych, a także w zmianach nowotworowych pochodzenia nabłonkowego, np. gruczolakach i polipach jelita grubego, raku kolczystokomórkowym i podstawnokomórkowym, raku żołądka, raku płuca, raku pęcherza moczowego. Cytokeratyny w osoczu stwierdza się także w raku wątroby, aczkolwiek ich poziom może być także podwyższony u osób nadużywających alkoholu, nawet w stopniu przewyższającym stężenia obserwowane w nowotworach wątroby.

CYFRA 21-1

Norma: <3,5 ng/ml

Opis: jest to rozpuszczalny fragment cytokeratyny 19, obecny w osoczu w wielu chorobach miąższowych płuc. Ponadto w raku niedrobnokomórkowym, raku żołądka oraz przełyku.

Powyżej normy: stężenia przekraczające wartość 3,5 ng/ml mogą świadczyć o istnieniu toczącego się procesu nowotworowego w obrębie płuc, aczkolwiek nie stanowią one dobrego wykładnika przy różnicowaniu pomiędzy rakiem drobnokomórkowym a niedrobnokomórkowym.

Swoisty antygen sterczowy (PSA)

Norma: <4 ng/ml

Opis: glikoproteina wytwarzana jest przez komórki nabłonkowe gruczołów cewkowych prostaty, a także komórki nabłonkowe gruczołów okołocewkowych u kobiet. Jej stężenie w osoczu jest wielokrotnie mniejsze, niż w wydzielinie gruczołu sterczowego, i w warunkach prawidłowych wynosi wynosi poniżej 4 ng/ml.

Powyżej normy: stężenie prawidłowe zależą od wieku badanego i wynoszą odpowiednio: < 2,5 ng/ml – 40-49 lat, <3,5 ng/ml – 50-59 lat, <4,5 ng/ml – 60-69 lat, <6,5 ng/ml powyżej 70. roku życia. Marker ten jest swoisty narządowo i wykrywany w miarach przekraczających normę wyłącznie w przypadkach procesów chorobowych w obrębie stercza, a najczęściej w procesach nowotworowych. Ważna jest także ocena wolnej frakcji PSA (fPSA), która pozwala różnicować – w porównaniu ze stężeniem PSA w osoczu – pomiędzy rakiem (<18% PSA), a gruczolakiem stercza (>25% PSA).

Swoista enolaza neuronowa (NSE)

Norma: <12,5-25 ng/ml

Opis: marker ten jest obecny w stanach prawidłowych w komórkach ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, a także w przysadce, rdzeniu nadnerczy i szyszynce.

Powyżej normy: NSE prawidłowo znajduje się we wspomnianych komórkach. Jego stężenie w tej postaci można oznaczyć za pomocą metod immunohistochemicznych. Jeżeli doszło do uszkodzenia komórek, to marker ten można oznaczyć w osoczu krwi. NSE w mianach przewyższających zakres normy może świadczyć o istnieniu guza neuroendokrynnego, glejaka lub raka drobnokomórkowego płuca. Marker może pojawić się w osoczu także w innych przypadkach, np. we wstrząsie septycznym, po urazie głowy.

Opracowała: Joanna Milewska

Dowiedz się więcej o markerach nowotworowych z naszego forum medycznego.

Diagnostyka raka piersi

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

18-25 KWIETNIA
szaleństwo zakupów
20% rabatu na wszystko
20% rabatu na wszystko
Rabat 20% na wszystkie produkt... więcej»
Kod rabatowy:ZAKUPY
Zobacz
+
20% rabatu na wszystko
Online
Stacjonarnie

Rabat 20% na wszystkie produkty Sisley i Hair Rituel by Sisley w butiku internetowym sisley-paris.pl i stacjonarnie w Maison Sisley w Warszawie. Promocja nie dotyczy nowości, zestawów i produktów z zakładki "Ostatnia Szansa". Szczegóły dostępne u Partnera.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:ZAKUPY
Zobacz
-20% przy zakupach za_min 200 zł
-20% przy zakupach za min 200 zł
Rabat na całą kolekcję, zarówn... więcej»
Kod rabatowy:DIVERSE2024
Zobacz
+
-20% przy zakupach za min 200 zł
Online
Stacjonarnie

Rabat na całą kolekcję, zarówno rzeczy pełnowartościowych jak i przecenionych. Warunkiem skorzystania z promocji jest minimalny paragon o wartości 200 zł oraz okazanie/wpisanie kuponu dostępnego w wersji elektronicznej (online) Szaleństwa Zakupów oraz na stronach www partnerów  Elle; Glamour; Viva.

Akcja nie łączy się z innymi akcjami/promocjami. Oferta i szczegóły dostępne w sklepach stacjonarnych i na diversesystem.com.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:DIVERSE2024
Zobacz
-40% na co 2 sztukę
-40% na co 2 sztukę
Rabat nalicza się automatyczni... więcej»
Zobacz
+
-40% na co 2 sztukę
Online

Rabat nalicza się automatycznie w koszyku. Oferta dostępna na aniakruk.pl. Promocja obowiązuje na prawie całą ofertę, z wyjątkiem produktów przecenionych, kart podarunkowych i zestawów. Szczegóły na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Zobacz
Rabat do 30% na odzież i obuwie
Rabat do 30% na odzież i obuwie
Rabat rosnący wraz z ilością p... więcej»
Kod rabatowy:SZALENSTWO
Zobacz
+
Rabat do 30% na odzież i obuwie
Online

Rabat rosnący wraz z ilością produktów w Twoim koszyku! -20% za zakup min. 2 produktów. -25% za zakup min. 3 produktów. -30% za zakup min. 4 produktów. Rabat obowiązuje na wybrane produkty. Promocja dostępna w sklepie internetowym. Kody rabatowe nie łączą się. Szczegóły na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALENSTWO
Zobacz
20% rabatu na kosmetyki Clarena
20% rabatu na kosmetyki Clarena
Rabat na cały asortyment dostę... więcej»
Kod rabatowy:SZALONE20
Zobacz
+
20% rabatu na kosmetyki Clarena
Online
Stacjonarnie

Rabat na cały asortyment dostępny w sklepach stacjonarnych i na e-clarena.eu. Promocja obowiązuje dla zamówień powyżej 100zł oraz obejmuje produkty nieprzecenione. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:SZALONE20
Zobacz
-30% na wszystko
-30% na wszystko
Skorzystaj z rabatu na cały as... więcej»
Kod rabatowy:ZAKUPY30
Zobacz
+
-30% na wszystko
Online
Stacjonarnie

Skorzystaj z rabatu na cały asortyment, również na produkty przecenione! Oferta dostępna w butiku przy ul. Kopernika 53a w Łodzi i na fiore.pl. Szczegóły u sprzedawcy i na stronie.

Oferta ważna:18 - 24.04.2024
Kod rabatowy:ZAKUPY30
Zobacz
REKLAMA