Czym są trucizny?

Już 240 substacji zostało uznanych za rakotwórcze i pojawiło się w specjalnym raporcie tworzonym przez specjalistów z Amerykańskiego Departamentu Zdrowia i Usług Społecznych. fot. www.sxc.hu
Trucizna - kiedy mamy z nią do czynienia? Wokół człowieka znajduje się bardzo wiele związków, które mogą okazać się dla niego trujące. Co decyduje o toksyczności danej substancji? Jakie rodzaje trucizn wyróżniamy?
/ 22.07.2011 09:41
Już 240 substacji zostało uznanych za rakotwórcze i pojawiło się w specjalnym raporcie tworzonym przez specjalistów z Amerykańskiego Departamentu Zdrowia i Usług Społecznych. fot. www.sxc.hu

Według obowiązującej definicji trucizna to substancja, która po wchłonięciu do organizmu (substancja egzogenna) lub wytworzona w organizmie (substancja endogenna), powoduje zaburzenie jego funkcji lub śmierć.

Nauka zajmująca się truciznami to toksykologia. W jej obrębie analizuje się budowę chemiczną substancji toksycznych, ich właściwości, przemiany i mechanizmy działania w organizmach żywych. W polu badawczym tej nauki znajduje się także wykrywanie i identyfikacja trucizn w żywych tkankach oraz badanie skutków szkodliwego działania związków chemicznych na człowieka i inne formy życia.

„Wszystko jest trucizną i nic nią nie jest”

Najstarsze zapisy o truciznach i ich stosowaniu pochodzą ze starożytnego Egiptu i źródeł hinduskich. Pisano wtedy o stosowaniu opium, alkaloidów tropinowych, cykuty, akonityny, niektórych metali (arsen, ołów, antymon, miedź), znano również toksyny zwierzęce, szczególnie wytwarzane przez węże i insekty.

Średniowieczny lekarz Paracelsus wprowadził pojęcie dawki – to od ilości przyjętego przez organizm związku zależy, czy wystąpi działanie trujące: „Cóż jest trucizną? Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną".

Można wyróżnić kilka pojęć związanych z dawkami:

  • dawka graniczna (progowa) – to ilość substancji, która wywołuje pierwsze dostrzegalne skutki biologiczne,
  • dawka lecznicza – wykazuje działanie terapeutyczne na organizm i nie zakłóca w istotny sposób przebiegających w nim procesów fizjologicznych,
  • dawka toksyczna – to ilość wchłoniętej przez organizm substancji, która wywołuje efekt toksyczny,
  • dawka śmiertelna – powoduje śmierć organizmu po jednorazowym podaniu.

Nieraz ta sama substancja w niewielkiej dawce będzie miała działanie lecznicze, a w większej będzie zaburzać funkcje organizmu albo nawet prowadzić do jego śmierci.

Nie ma substancji całkowicie obojętnych dla organizmu człowieka, a więc całkowicie nietoksycznych. W skrajnych przypadkach nawet spożywanie wody w zbyt dużych ilościach, zwłaszcza deszczówki lub wody destylowanej, może prowadzić do groźnego niedoboru sodu we krwi.

Polecamy: Przedawkowanie - gdy lek staje się trucizną

Nie tylko dawka

Według Paracelsusa każda substancja może mieć szkodliwy wpływ na organizm, a decyduje o tym przyjęta dawka. Współcześnie to stwierdzenie pozostaje w mocy, ale bierze się pod uwagę również inne czynniki wpływające na toksyczność danej substancji:

  • w jaki sposób dostała się do organizmu (wdychanie, zjedzenie/wypicie, wstrzyknięcie, kontakt ze skórą),
  • częstość podawania (jednorazowo lub kilkakrotnie),
  • w jakim czasie od podania wystąpiły niekorzystne efekty,
  • jaki jest zakres i stopień uszkodzeń organizmu.

Rodzaje trucizn

Współcześnie w otoczeniu człowieka znajduje się kilka milionów substancji, które mogą wykazywać działanie toksyczne. Wszystkie te trucizny dzielimy na dwie główne grupy:

  • Trucizny pochodzenia naturalnego – wytwarzane głównie przez bakterie chorobotwórcze, trujące grzyby, niebezpieczne substancje znajdujące się w roślinach oraz jadowite zwierzęta.
  • Trucizny antropogeniczne – wytwarzane przez samego człowieka (np. dioksyny, pestycydy; trujące mogą okazać się środki używane do dezynfekcji albo leki oraz wiele innych otaczających nas substancji).

Przeczytaj: Jak się uchronić przed zatruciem pokarmowym?

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

Redakcja poleca

REKLAMA