krzywica fot. Adobe Stock

Krzywica - jak rozpoznać? Przyczyny i leczenie krzywicy niedoborowej

Krzywica to choroba kości występująca wskutek niedoboru witaminy D, rzadziej wapnia i fosforu. Może występować u dzieci i dorosłych. Aktualnie rzadko dochodzi do ujawnienia się pełnego spectrum objawów krzywicy. Jednak problem choroby nadal istnieje i obserwuje się tendencję wzrostu zachorowań w rozwiniętych krajach europejskich.
/ 16.07.2020 13:36
krzywica fot. Adobe Stock

Spis treści:

  1. Co jest przyczyną krzywicy?
  2. Objawy krzywicy
  3. Czynniki ryzyka
  4. Niezbędne badania
  5. Zapobieganie krzywicy
  6. Leczenie krzywicy

Co jest przyczyną krzywicy?

Krzywica (krzywica niedoborowa) to metaboliczna choroba kości, której przyczyną jest przede wszystkim niedobór witaminy D, rzadziej: wapnia i fosforu. U dzieci nazywana jest krzywicą, a u dorosłych - osteomalacją

Do rozwoju krzywicy dochodzi w wyniku:

  • braku suplementacji witaminą D u kobiet ciężarnych oraz niemowląt,
  • diety ubogiej w witaminę D (niska podaż ryb, jaj, sera, mleka),
  • diety hamującej wchłanianie wapnia i witaminy D (np. dieta wegetariańska),
  • spożywania dużej ilości fitynianów lub fosforanów,
  • braku ekspozycji na promieniowanie słoneczne (umożliwia syntetyzowanie witaminy D w skórze),
  • zanieczyszczeń powietrza i urbanizacji (wąskie, zacienione ulice między budynkami),
  • zespołu złego wchłaniania,
  • ciemnego koloru skóry (u ciemnoskórych zachodzi słabsza synteza skórna witaminy D),
  • stosowania kremów z filtrem UV.

Objawy krzywicy

Do pierwszych alarmujących symptomów krzywicy, które można zaobserwować już u 2-3-miesięcznego niemowlęcia, należą:

Następnie dochodzi do ujawnienia się charakterystycznych objawów krzywicy. Wczesne objawy kostne to:

  • rozmiękanie kości (miękka potylica, uginająca się pod naciskiem, deformacja czaszki, duże ciemiączko, asymetria kości czaszki),
  • deformacja klatki piersiowej (tzw. klatka dzwonowata, bruzda Harrisona),
  • tzw. żabi brzuch - z powodu słabego napięcia mięśni brzuch staje się rozlany, duży,
  • tzw. różaniec krzywiczy - pogrubienie połączeń chrzęstno-kostnych żeber.

Późniejsze objawy kostne krzywicy to:

  • dalsza deformacja czaszki,
  • tzw. klatka piersiowa kurza (albo ptasia),
  • tzw. bransolety krzywicze - zgrubienia w rejonie nadgarstków,
  • garb krzywiczy kręgosłupa,
  • nogi szpotawe lub koślawość nóg,
  • płaskostopie,
  • opóźnienie wzrostu, słabe przybieranie na wadze,
  • późne wyrzynanie zębów mlecznych, ubytki szkliwa,
  • późniejsze niż u rówieśników siadanie, raczkowanie i chodzenie.

​U dzieci z krzywicą częściej występują nawracające infekcje wynikające z obniżenia odporności. Obserwuje się również częściej niż u dzieci zdrowych niedokrwistość.

Objawami krzywicy, choć rzadziej występującymi, mogą być tężyczka oraz drgawki wynikające z hipokalcemii (niedoboru wapnia).

Czynniki ryzyka

Do głównych czynników ryzyka rozwoju krzywicy należą: ciemny kolor skóry, niedożywienie i niskie spożycie wapnia, zasłanianie całego ciała przed słońcem, brak ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Czynniki ryzyka związane są przede wszystkim z niedoborami witaminy D.

Niezbędne badania

Krzywicę rozpoznaje się na podstawie objawów, wywiadu lekarskiego, który obejmuje pytania o styl życia, odżywianie, historię chorób w rodzinie, a także badań laboratoryjnych (należy oznaczyć wapń, fosforany, fosfatazę alkaliczną i 25(OH)D) oraz badań obrazowych (głównie RTG).

W badaniach w kierunku krzywicy wynikającej z niedoborów obserwuje się:

  • obniżone stężenie 25(OH)D w surowicy,
  • obniżone stężenie fosforanów,
  • zwiększoną aktywność fosfatazy alkalicznej,
  • zwiększone stężenie PTH (parathormonu). 

Badanie RTG jest przydatne szczególnie w późniejszych fazach choroby, gdy objawy są bardziej zaawansowane. Wykonuje się m.in. zdjęcie radiologiczne nadgarstka, które ujawnia charakterystyczne zmiany chrząstek, a nawet złamania i odwarstwienia kości. U małych dzieci, poniżej 3. roku życia, wykonuje się zdjęcie RTG kończyn dolnych. 

Zapobieganie krzywicy

Krzywica jest chorobą, której można zapobiegać. Podstawą profilaktyki jest suplementacja witaminą D w następujących dawkach (zależnych m.in. od wieku i masy ciała):

– noworodki i niemowlęta:

  • 400 IU na dobę do 6. miesiąca życia,
  • 400–600 IU na dobę od 6. do 12. miesiąca życia.

– dzieci i nastolatki w wieku 1–18 lat:

  • 600–1000 IU na dobę zależnie od masy ciała, w okresie od września do kwietnia, a jeśli synteza skórna nie jest wystarczająca – przez cały rok.

– dorośli (>18 r.ż.) i osoby w wieku podeszłym (>65 r.ż.):

  • 800–2000 IU na dobę zależnie od masy ciała, w miesiącach wrzesień–kwiecień, a przez cały rok, jeśli synteza skórna nie jest wystarczająca,
  • 800–2000 IU na dobę po 65. roku życia – przez cały rok ze względu na upośledzony proces syntezy skórnej.

– kobiety ciężarne i karmiące:

  • 1500–2000 IU na dobę, suplementację należy zacząć jak najszybciej po potwierdzeniu ciąży.

– osoby otyłe (BMI ≥30):

  • 1600–4000 IU na dobę zależnie od stopnia otyłości przez cały rok.

Profilaktyka krzywicy zaczyna się już w okresie ciąży. Kobieta spodziewająca się dziecka powinna regularnie przyjmować preparaty witaminy D w zalecanych dawkach. Oprócz tego nie należy zapominać o zrównoważonej diecie i spacerach w słoneczne dni.

Leczenie krzywicy

Jeżeli wapń i fosfor dostarczane są w odpowiedniej ilości, leczenie krzywicy niedoborowej polega na podawaniu witaminy D w dawce minimum 2000 UI na dobę (u noworodków - 1000 UI/dobę). Krzywica powinna być zawsze leczona pod okiem doświadczonego lekarza, najlepiej specjalisty chorób metabolicznych lub endokrynologa.

Stężenie 25(OH)D w surowicy wzrasta po ok. 2 dniach leczenia, fosforu po 10 dniach, a po 3 tygodniach w badaniach obrazowych można zaobserwować odkładanie się wapnia i fosforu w kościach. Jednak na ostateczne wyniki leczenia trzeba poczekać kilka miesięcy. Dopiero wtedy lekarz będzie mógł ocenić efekty terapii i zadecydować o dalszym działaniu.

W przypadku tężyczki, pacjent powinien mieć podawane roztwory wapnia dożylnie. 

Krzywica u najmłodszych dzieci często mija, gdy dziecko ma ok. 2 lata. Wynika to z bardziej urozmaiconej diety i przebywaniu na słońcu. Nie wolno jednak zapominać, że zmiany krzywicze zagrażają w kolejnych latach życia, bowiem negatywne nawyki, jak spędzanie czasu w domu przed komputerem i smartfonem oraz ograniczone przebywanie na słońcu, sprzyjają chorobie.

Źródło: P.Płudowski i inni, Krzywica niedoborowa – aktualne spojrzenie na epidemiologię, leczenie i zapobieganie, Postępy Nauk Medycznych, XXIX(10) 2016,R.Berkow, MSD Manual. Podręcznik diagnostyki i terapii, Urban & Partner, Wrocław 1995,
J.B Latkowski (red.), Medycyna Rodzinna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019.

Więcej na podobny temat:
Osteoporoza – jak ją zdiagnozować?
OSTEOPOROZA = objawy, przyczyny, badania, leki, leczenie, dieta
SKOLIOZA = objawy, leczenie, ćwiczenia, lewostronna, piersiowa
Wady postawy u dzieci
Schorzenia kręgosłupa a wady postawy dziecka

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)