I tu uwaga drodzy rodzice, bo prawdziwe jest powiedzenie „czym skorupka za młodu nasiąknie…”. Jak dobrze wychować dziecko?

Czym jest zdrowie?

Czy zdrowie to zasób, dynamiczna struktura czy tylko brak choroby? Dowiedz się, czym jest zdrowie i zdecyduj, czy zdrowie w ogóle można zdefiniować? Poniższy artykuł przybliży problematykę dzisiejszych zagrożeń zdrowotnych – także tych najpoważniejszych, do których należą choroby przewlekłe.
/ 15.07.2011 12:01
I tu uwaga drodzy rodzice, bo prawdziwe jest powiedzenie „czym skorupka za młodu nasiąknie…”. Jak dobrze wychować dziecko?

Zdrowie w ujęciu holistycznym

Przyjęcie holistycznego paradygmatu zdrowia to duże wyzwanie metodologiczne w prowadzonych badaniach. Dotyczy ono niełatwej kontroli zmiennych bio-psycho-społecznych, pozostających we wzajemnych złożonych związkach, współtworzących tę niezwykle skomplikowaną, dynamiczną strukturę w warunkach optymalnego zdrowia, jego zagrożenia czy przewlekłych chorób. Dlatego należy zauważyć, że wyodrębnienie kilku pojedynczych zmiennych w celu poznania ich roli jako czynników ryzyka chorób bądź podtrzymujących chorobę czy sprzyjających powrotowi do zdrowia, choć należy do procedur powszechnie stosowanych w badaniach, powiązane jest z ryzykiem uproszczeń w poznaniu omawianej jedności człowieka (Bekker, 2003).

Choroby przewlekłe – główne zagrożenie zdrowotne

Z raportów badań światowych wynika, że poprawa zdrowia społeczeństw, dzięki większej higienie, lepszemu odżywianiu się i szczepieniom ochronnym, a w medycynie klinicznej dzięki antybiotykom, zaowocowała w pierwszej połowie XX w. wydłużeniem życia, przez zmniejszenie śmiertelności z powodu chorób zakaźnych. Jednak wyraźny spadek występowania tych chorób nie zmniejszył zagrożeń zdrowotnych współczesnych społeczeństw, ponieważ ich miejsce zajęły zagrażające życiu choroby przewlekłe, takie jak choroba niedokrwienna serca, udary mózgowe i nowotwory złośliwe.

W sytuacji, w której nauka nie potrafi zidentyfikować pojedynczych czynników przyczynowych tych chorób, a także wielu innych chorób przewlekłych, odwołano się do modeli prawdopodobieństwa opartych na obecności (udziale) tak zwanych czynników ryzyka, włączających zmienne biologiczne, psychologiczne i społeczne.

Wynika z nich, że im więcej czynników ryzyka stwierdza się u danej osoby, tym prawdopodobieństwo wystąpienia choroby okazuje się większe (zob. Heszen, Wrześniewski, 2005; Everson-Rose, Lewis, 2005; McGinnis, Foege, 1993; Bjorntorp, 2001; Schneiderman, 2004; Bekker, 2003; Heszen, Sęk, 2007).

Czynniki ryzyka – co to takiego?

Według Heleny Sęk:

„[...] czynnikami ryzyka są te czynniki, o których wiemy na podstawie badań epidemiologicznych i analiz prawdopodobieństwa, że powodują zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia patologii i wszelkich niekorzystnych zjawisk (Sęk, 2005, s. 43).”

Autorka ta wyodrębnia sytuacje ryzyka oraz środowiskowe i behawioralne czynniki ryzyka, których związek z powstawaniem zaburzeń został jednoznacznie udokumentowany w badaniach epidemiologicznych. Podkreśla również, że wiele czynników ryzyka wynika także z właściwości podmiotu, co nazywa ryzykiem podmiotowym (osobowościowym). Podobnie Caplan wyraża pogląd, że czynniki ryzyka pozostają w interakcji z zasobami jednostki i środowiska. W związku z tym ryzyko nie zawsze musi doprowadzać do patologii, której prawdopodobieństwo jest tym większe, im więcej czynników wysokiego ryzyka działa przy słabych zasobach kompensujących zagrożenie (za: Sęk, 2005). W drugiej połowie XX w. poznano rolę wielu spośród tych czynników. Uważa się, że postęp w badaniach nad zachowaniem, biologicznymi i psychospołecznymi uwarunkowaniami chorób, a także zmiana patogennego stylu życia powinny zarówno obniżyć częstość występowania wielu zagrażających życiu chorób, jak i zredukować śmiertelność z ich powodu (zob. Bekker, 2003; McGinnis, Foege, 1993; Bjorntorp, 2001; Schneiderman, 2004).

Zobacz też: Czy stres ma związek z ryzykiem chorób?

Czym jest choroba?

Choroba charakteryzowana jest jako dynamiczna reakcja ustroju na działanie czynnika chorobotwórczego, prowadząca do zaburzeń naturalnego współdziałania narządów i tkanek, a w następstwie – do zaburzeń czynnościowych i zmian organicznych w narządach całego ustroju. Natomiast chorobą przewlekłą określany jest proces chorobowy trwający od kilku miesięcy do kilku lat (bądź towarzyszący człowiekowi przez całe życie), charakteryzujący się zmianami chorobowymi, przebiegającymi powoli i/lub etapowo (Encyklopedia PWN, 1982).

Czy zdrowie to tylko brak choroby?

Pomimo że zdrowie jest istotnym elementem zdolności osoby do jej funkcjonowania w społeczeństwie, jak wspomniano wyżej, nie przejawia się ono jedynie brakiem chorób, ograniczeń czy dysfunkcji. Przyjęta przez Institute of Medicine w 2001 r. koncepcja tak zwanego pozytywnego zdrowia (positive health) ujmuje w nim cztery komponenty:

  • zdrowe ciało,
  • wysoką jakość relacji interpersonalnych,
  • poczucie sensu i celu życia,
  • odporność na stres, traumę i zmiany (Lucey, 2007).

Zatem zarówno definicja WHO, jak i przytoczona powyżej włączają wymiar społecznych uwarunkowań zdrowia jako istotnego elementu współtworzącego zdrowie.

Zobacz też: Choroba psychiczna - czy mogę żyć normalnie?

Fragment pochodzi z książki „Zmęczenie a zdrowie i choroba (perspektywa psychologiczna)” Gabrieli Chojnackiej-Szawłowskiej (Impuls, 2009). Publikacja za zgodą wydawcy.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!