zapalenie płuc u dziecka fot. Adobe Stock

Zapalenie płuc u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania

Zapalenie płuc jest chorobą zakaźną, dotyczącą dolnych dróg oddechowych. U dzieci poniżej 5. roku życia w większości przypadków ma etiologię wirusową, u starszych dzieci i młodzieży – głównie bakteryjną. Leczenie zapalenia płuc u dziecka może, ale nie musi polegać na przyjmowaniu antybiotyków. Postępowanie zależy od stopnia infekcji oraz czynnika chorobotwórczego.
/ 01.09.2020 10:12
zapalenie płuc u dziecka fot. Adobe Stock

Zapalenie płuc przebiega z gorączką, objawami ze strony układu oddechowego (kaszlem, dusznością) i naciekiem zapalnym w pęcherzykach płucnych lub w tkance śródmiąższowej płuc. Chorobę u dzieci rozpoznaje się na podstawie wywiadu lekarskiego i badania przedmiotowego (np. osłuchania klatki piersiowej). Badanie radiologiczne (RTG) nie jest zalecane, jeśli nie jest wymagana hospitalizacja dziecka. W wielu przypadkach leczenie zapalenia płuc może przebiegać w domu.

Spis treści:

  1. Zapalenie płuc u dziecka – przyczyny i rodzaje
  2. Objawy zapalenia płuc u dziecka
  3. Kiedy do lekarza? Rozpoznanie zapalenia płuc u dziecka
  4. Leczenie zapalenia płuc u dziecka
  5. Rokowania w zapaleniu płuc u dziecka

Zapalenie płuc u dziecka – przyczyny i rodzaje

Zapalenie płuc u dziecka może mieć różną etiologię. Duże znaczenie ma wiek. Dla noworodków najbardziej charakterystyczne są infekcje, spowodowane przez organizmy bytujące w drogach rodnych matki. Ich przeniesienie dokonuje się w trakcie porodu.

Niemowlęta oraz małe dzieci (do 5. roku życia) najczęściej (bo w 80-85% przypadków) przechodzą zapalenie płuc na tle infekcji wirusowej. Głównym czynnikiem sprawczym jest w tym wypadku wirus RSV. Rzadziej mogą je powodować także pneumokoki, bakterie krztuśca oraz gronkowce złociste.

Zakażenia bakteryjne są charakterystyczne dla dzieci powyżej 5. roku życia, zwłaszcza między 10. a 19. rokiem życia. W tej grupie najczęstszą przyczyną zachorowania są pneumokoki, ale mówi się też o tzw. atypowych zapaleniach płuc, powodowanych przez bakterie mykoplazmy, chlamydii czy legionelli.

Atypowe zapalenia płuc diagnozowane są u dzieci coraz częściej. Charakteryzują się powolnym początkiem (typowe zapalenie płuc ma nagły, ostry początek), temperaturą prawidłową lub nieznacznie podwyższoną, suchym kaszlem (w typowym zapaleniu płuc kaszel jest mokry, a gorączka wysoka), objawami ze strony innych narządów (biegunką, wymiotami, niewydolnością wątroby, nerek). 

Inną odmianą zapalenia płuc, które może rozwinąć się u dziecka, jest zachłystowe zapalenie płuc, wywołane przez dostanie się treści żołądka do dróg oddechowych i płuc. Może ono występować u osób z zaburzeniami neurologicznym zwiększającymi ryzyko zachłyśnięcia (zaburzenia połykania), ale też u małych dzieci, zwłaszcza noworodków i wcześniaków, u których odruch kaszlu nie jest jeszcze dobrze rozwinięty lub występują wady anatomiczne zwiększające ryzyko zachłyśnięcia.  

Objawy zapalenia płuc u dziecka

Najczęstsze objawy zapalenia płuc u dziecka to:

  • przyspieszony oddech,
  • pociąganie nosem,
  • ściąganie przestrzeni międzyżebrowych podczas oddychania,
  • słyszalne problemy z oddychaniem,
  • gorączka,
  • duszność,
  • suchy lub mokry kaszel,
  • brak apetytu,
  • ból zlokalizowany w klatce piersiowej,
  • ogólne złe samopoczucie.

Zapalenie płuc jest chorobą zakaźną, można się więc nim zarazić. Jednak nie wystarczy przebywać w otoczeniu chorego, by zachorować. Najbardziej narażone są osoby o obniżonej odporności (albo z powodu istniejącej choroby, albo w wyniku przeziębienia czy przemarznięcia). Dlatego pacjent z zapaleniem płuc, jeśli to możliwe, powinien przebywać w oddzielnym pomieszczeniu i mieć ograniczony kontakt z dziećmi, osobami starszymi oraz osobami z obniżoną odpornością. 

Kiedy do lekarza? Rozpoznanie zapalenia płuc u dziecka

Dziecko, u którego zaobserwowano objawy zapalenia płuc, powinno być zbadane przez lekarza. W niektórych przypadkach leczenie choroby wymaga hospitalizacji. Ale nie zawsze. Dziecko może być też leczone w warunkach domowych. Dlatego zawsze to lekarz powinien ocenić stan pacjenta i podjąć decyzję o dalszym leczeniu.

Ważne jest również to, aby poinformować, co działo się tuż przed wystąpieniem zapalenia płuc (np. zapalenie o podłożu gronkowcowym może rozpocząć się od stanu zapalnego umiejscowionego w okolicy łydki). Zapalenie płuc wywołane gronkowcami ma gwałtowny przebieg i może zagrażać życiu.

Zapalenie płuc ma zazwyczaj na tyle łagodny przebieg, że dziecko może zostać w domu pod opieką rodziców. W sytuacjach bardziej nasilonych objawów lub gdy rozpoznanie nie jest pewne, lekarz zleca badanie RTG klatki piersiowej, po którym decyduje, czy dziecko powinno być leczone w warunkach szpitalnych. Pobyt w szpitalu jest szczególnie zalecany w przypadku niemowląt, u których nawet niewielkie pogorszenie się stanu zdrowia, może mieć poważne skutki.

Leczenie zapalenia płuc u dziecka

Leczenie zapalenia płuc u dziecka jest uzależnione od stopnia infekcji. W przypadku podejrzenia etiologii bakteryjnej niezbędne jest zastosowanie antybiotyków (np. amoksycyliny, cefalosporyny, makrolidu). Wyjątkiem są dzieci od 4 miesięcy do 4 lat, u których powszechne są infekcje o podłożu wirusowym. W tym wypadku lekarz powinien wstrzymać się z antybiotykoterapią i zalecić leczenie objawowe, a także pozostanie w łóżku i odpowiednie nawodnienie. Jeżeli przebieg choroby jest cięższy, dziecko będzie musiało pozostać w szpitalu. 

Leczenie zapalenia płuc u dziecka w zależności od patogenu, który wywołuje chorobę, trwa od 5-7 dni do nawet 3 tygodni.

Rokowania w zapaleniu płuc u dziecka

Większość zapaleń płuc bez powikłań u dzieci jest w pełni wyleczalna i nie pozostawia konsekwencji zdrowotnych. Na cięższy przebieg choroby narażone są dzieci z niedoborem odporności. Może u nich wystąpić zapalenie płuc, wywołane wirusem cytomegalii lub grzybami o piorunującym przebiegu. W 20-60% przypadków zapalenia płuc u dziecka nie udaje się określić patogenu odpowiedzialnego za przebieg zakażenia.

Treść artykułu pierwotnie została opublikowana 30.12.2010.

Więcej na temat zapalenia płuc:
Objawy zapalenia płuc - to nie tylko kaszel i świszczący oddech
Zapalenie płuc - przyczyny i objawy, leczenie i groźne powikłania
Bezobjawowe zapalenie płuc – jak je rozpoznać i leczyć?
Zachłystowe zapalenie płuc: objawy, diagnoza, leczenie

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!