czerniak zdjęcia fot. Adobe Stock

Jak wygląda czerniak – zdjęcia i infografika do wstępnej diagnozy

Czerniak to najgroźniejszy nowotwór skóry. Objawy czerniaka to zwykle szybko rosnące znamię z niewyraźnymi brzegami, o niejednolitym kolorze. Zmiana może krwawić i swędzieć. U kobiet czerniak rozwija się częściej na nogach, a u mężczyzn na tułowiu. Zwiększone ryzyko zachorowania dotyczy osób z jasną karnacją, o jasnych oczach i włosach, a także rudych.
Marta Wilczkowska / 19.06.2020 13:00
czerniak zdjęcia fot. Adobe Stock

Chociaż wydaje się, że objawy czerniaka łatwo rozpoznać, to jednak często bywają bagatelizowane. Wystarczy zapamiętać algorytm ABCDE, który wprawdzie brzmi jak dziecięca wyliczanka, jednak może uratować życie. Czerniak bowiem to najbardziej złośliwy nowotwór skóry, na który zapada w Polsce 5 na 100 tys osób. Średnia wieku zachorowań to 50 lat, a częstość występowania stale rośnie. 

Spis treści:

  1. Objawy czerniaka
  2. Jak wygląda czerniak?
  3. Znamiona płaskie czy wypukłe - które groźniejsze?
  4. Diagnoza czerniaka

Jakie są objawy czerniaka?

Czerniak może rozwinąć się z nowego znamienia lub z takiego, które mamy na skórze od wielu lat, powstaje z tzw. komórek melanocytarnych.  Każde znamię na skórze może okazać się czerniakiem, dlatego warto regularnie przyglądać się swoim pieprzykom. Szczególnie wskazane jest zbadanie znamion po okresie wakacyjnym, najlepiej u dermatologa. Podczas oględzin w domu sprawdzić należy, czy znamię znacząco się nie powiększa i czy nie wygląda podejrzanie.

Do oceny objawów czerniaka służy algorytm ABCDE:

  • A – asymmetry, czyli asymetria (podejrzana zmiana barwnikowa jest asymetryczna, może wylewać się w jakąś stronę),
  • B – border, czyli brzeg (czerniak jest znamieniem o nieregularnych, niewyraźnych brzegach, zbudowane ze zgrubień),
  • C – colour, czyli kolor (naszą uwagę powinny zwrócić znamiona: niebieskie, czarne, czerwone, ciemnobrązowe, szczególnie te o czarno zabarwionym punktowym ognisku oraz takie, które utraciły barwnik),
  • D – diameter, czyli średnica (czerniak ma najczęściej rozmiary powyżej 5 mm),
  • E – elevation/evolution, czyli uwypuklenie lub ewolucja (uważajmy na znamiona, które ulegają jakimś przemianom, np. znamię wyrasta ponad naskórek).

objawy czerniakafot. Polki.pl

Trzeba zaznaczyć, że system ABCDE nie pozwala zazwyczaj wykryć wczesnego etapu czerniaka. Zdarza się, że znamię nie spełnia powyższych kryteriów, a mimo to jest czerniakiem. Statystyki podają, że nawet ponad 50% znamion o charakterze nowotworowym nie odpowiada klasycznemu wyglądowi czerniaka. Aby go wykluczyć, powinniśmy poddać się badaniu dermatoskopem u lekarza.

Całkowitą pewność, czy pieprzyk jest czerniakiem czy nie, daje tylko badanie histopatologiczne wykonywane po wycięciu fragmentu lub całości znamienia. Do badania histopatologicznego często wysyła się próbki po usunięciu pieprzyka, aby sprawdzić, czy nie rozwijał się czerniak.

Mimo wszystko warto zapamiętać, że najważniejsze objawy czerniaka to:

  • zaczerwienienie,
  • szybkie rośnięcie,
  • asymetria,
  • niewyraźne, poszarpane brzegi znamienia,
  • krwawienie,
  • niejednolity kolor,
  • średnica powyżej 6 mm,
  • owrzodzenie,
  • świąd,
  • obwódka wokół znamienia.

czerniak objawy
fot. Polki.pl

Warto dodać, że czerniakowi, chociaż rzadko, mogą towarzyszyć zespoły paraneoplastyczne.

Zespół paraneoplastyczny do grupa stanów klinicznych związanych z nowotworem, ale niebędących bezpośrednim skutkiem miejscowego naciekania przez guz lub przerzuty. Występuje u 5-10% pacjentów chorujących na nowotwór. W przypadku czerniaka manifestacją choroby mogą być: retinopatia, hiperkalcemia i zaburzenia funkcji nerek. Może pojawić się też gorączka niezwiązana z infekcją wskutek syntezy pirogennych cytokin
– wyjaśnia lek. Anna Bachleda-Curuś, specjalista dermatolog-wenerolog, lekarz medycyny estetycznej z krakowskiego SCM estetic.

Jak wygląda czerniak?

Czerniak manifestuje się jako plama lub guzek barwnikowy, albo zmiana bezbarwnikowa, co oznacza, że wbrew nazwie nowotwór ten może nie wyglądać jak pieprzyk. Najpierw rośnie poziomo, równo z powierzchnią skóry, następnie przechodzi w fazę wzrostu pionowego, wtedy mogą pojawić się uwypuklenie i nacieki (szerzenie się do sąsiednich tkanek). 

Poniżej znajdują się zdjęcia znamion, które powinny zwrócić szczególną uwagę. Choć należy pamiętać, że znamię, które nie spełnia kryteriów reguły ABCDE, może być czerniakiem. Warto bacznie obserwować wszystkie pieprzyki i znamiona, by jak najszybciej zauważyć niepokojące zmiany i usunąć potencjalnie niebezpieczną. (Poniższe zdjęcia to jedynie przykłady znamion, które prezentują pewne cechy charakterystyczne dla czerniaka. Nie oznacza to, że zostały zdiagnozowane pod tym kątem.)

Na konsultację dermatologiczną należy się udać, jeżeli znamię:

  • jest asymetryczne, jego połowy różnią się od siebie:

Czerniak zdjęcia
fot. Adobe Stock

  • brzegi znamienia nie są równe, są poszarpane lub "rozlane":

Czerniak na zdjęciach
fot. Adobe Stock

 

  • znamię ma różne odcienie lub barwy:

Czerniak obrazy
fot. Adobe Stock

  • średnica znamienia przekroczyła 5 mm:

Czerniak zdjęcia
fot. Adobe Stock

  • znamię wyraźnie wystaje ponad powierzchnię skóry:

Czerniak wypukły
fot. Adobe Stock

Znamiona płaskie czy wypukłe – które są groźniejsze?

Czerniak zabija co roku aż 30% chorych. Wszystko przez to, że – jak przyznają sami pacjenci – 85% osób, które zauważyły u siebie niepokojącą zmianę, nie decyduje się pokazać jej lekarzowi. Późna wykrywalność czerniaka przekłada się zaś na jego złe rokowanie – w Polsce umiera prawie ⅓ chorujących na ten nowotwór osób.

Wiele osób zastanawia się, czy groźniejsze są płaskie czy odstające znamiona.

Czerniak najczęściej rozwija się jako znamię płaskie, pozbawione owłosienia. Spośród wielu typów około 70% przypadków stanowi czerniak szerzący się powierzchownie, natomiast czerniak guzkowy to dla porównania 10-15%
– wyjaśnia nam lek. med. Anna Bachleda-Curuś.

Zmiany wypukłe najczęściej są więc zmianami łagodnymi. Aby się jednak o tym upewnić, konieczne jest badanie u dermatologa.

W praktyce dermatologicznej obserwuję zjawisko częstszego zgłaszania się pacjentów zaniepokojonych wyglądem znamion wypukłych. Zmiany te są zwykle nieestetyczne i mogą wyglądać groźnie, jak na przykład brodawka łojotokowa, która w istocie jest zmianą łagodną. Ważne jest zatem poddanie badaniu całej skóry pacjenta oraz edukacja, aby zwracać uwagę na pozornie niewinne znamiona płaskie. Wczesne wykrycie czerniaka to ocalone życie, dlatego zachęcam swoich pacjentów do regularnej kontroli dermatoskopowej co rok, a w indywidualnych przypadkach nawet częściej 
– dodaje lek. Anna Bachleda-Curuś.

Jak diagnozuje się czerniaka?

Każde znamię na skórze, które szybko rośnie, ma nieregularny kształt, krwawi, swędzi, jest zaczerwienione, ma niewyraźne brzegi i/lub średnicę powyżej 5 mm, powinno jak najszybciej zostać zdiagnozowane przez lekarza dermatologa lub chirurga onkologa. Specjalista podczas badania obejrzy zmianę dermatoskopem w dużym powiększeniu.

Przypomina to oglądanie znamienia pod lupą, ale jest dużo dokładniejsze. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne, trwa kilkanaście sekund.

Osoby z dużą ilością zmian na skórze powinny regularnie poddawać się mapowaniu skóry – podczas takiego badania lekarz ogląda wszystkie pieprzyki i porównuje je z wcześniejszym zapisem (monitoruje). Dzięki temu wie, która zmiana rośnie i się zmienia.

Jeśli specjalista uzna, że jakaś zmiana jest podejrzana, skieruje nas na jej wycięcie. Usunięcie znamienia trwa kilka minut i odbywa się w znieczuleniu miejscowym. Po wycięciu pieprzyka zakładane są szwy, które zdejmuje się po kilkunastu dniach. Samo znamię zaś jest odsyłane do badania histopatologicznego, w którym sprawdza się, czy nie miało cech nowotworu.

Tutaj ważna kwestia: jeśli znamię w badaniu histopatologicznym okazało się być znamieniem atypowym (o podwyższonym ryzyku rozwoju czerniaka), jest to wyraźny sygnał dla pacjenta, by zwiększyć swoją czujność i pozostać pod stałą kontrolą lekarską (badanie dermatoskopem/mapowanie przynajmniej raz do roku!).

Pamiętajmy, że rokowanie w czerniaku zależy w głównej mierze od tego, jak szybko go zdiagnozujemy. Wcześnie wykryty nowotwór skóry jest w pełni wyleczalny.

W profilaktyce tego nowotworu najważniejsza jest natomiast ochrona skóry. Pomogą w tym kremy z wysokim filtrem.

Treść artykułu została pierwotnie opublikowana 12.07.2016.

Więcej o czerniaku:
Jak rozpoznać czerniaka na oku?

Uważaj na czerniaka paznokcia!Profilaktyka czerniaka: jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?

Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.
Anna Bachleda-Curuś
lek. med.
Anna Bachleda-Curuś
dermatolog-wenerolog, lekarz medycyny estetycznej
Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.

Absolwentka Wydziału Lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. W latach 2011/2012 odbyła staż podyplomowy w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym im. Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi. W roku 2012 rozpoczęła specjalizację z dermatologii i wenerologii w Klinice Dermatologii w USK im. WAM w Łodzi, zdała egzamin specjalizacyjny i tym samym uzyskała tytuł specjalisty dermatologa i wenerologa jesienią 2017 roku. W latach 2014-2017 pracowała jako asystent na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi i prowadziła zajęcia dla studentów Wydziału Lekarskiego dla grup polskich i anglojęzycznych. Regularnie uczestniczy w konferencjach i sympozjach naukowych z zakresu dermatologii oraz medycyny estetycznej w charakterze słuchacza i wykładowcy. Jest cenioną autorką publikacji naukowych. Pracuje w krakowskim SCM estetic.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!