rak kości fot. Adobe Stock

Rak kości – objawy, rodzaje nowotworu kości i szanse wyleczenia

Nowotwory kości można podzielić na łagodne i złośliwe (raki kości). Guzy kości to jedna z najbardziej złożonych grup nowotworów. Rokowanie i leczenie zależy od rodzaju zmiany, istnienia przerzutów, stadium zaawansowania w momencie wykrycia. Dlatego bardzo ważne jest wczesne wykrycie raka kości.
/ 02.09.2020 09:50
rak kości fot. Adobe Stock

Spis treści:

  1. Rodzaje raka kości
  2. Objawy raka kości
  3. Kiedy nowotwór kości jest złośliwy?
  4. Rozpoznanie raka kości
  5. Leczenie raka kości
  6. Rokowanie u pacjentów z rakiem kości

Rodzaje raka kości

Rak kości to złośliwy nowotwór kości. Potocznie terminu „rak” używa się zamiennie z „nowotworem”, jednak należy zaznaczyć, że nowotwory kości można ogólnie podzielić na łagodne i złośliwe (czyli raki kości).

Nowotwory kości możemy podzielić na pierwotne (pierwotne nowotwory złośliwe kości występują stosunkowo rzadko) oraz wtórne (będące przerzutami innych raków, najczęściej płuca, piersi, gruczołu krokowego, nerki lub tarczycy).

Jeszcze bardziej szczegółowo podzielić można nowotwory kości na kilka rodzajów:

  • Mięsak kościopochodny (kostniakomięsak, osteosarcoma) – to najczęściej występujący pierwotny rak kości, rozwija się w okresie dojrzewania (10-30 lat) oraz po 50.-60. roku życia (ta druga grupa obejmuje ok. 20% przypadków). U dzieci kostniakomięsak stanowi 2% wszystkich nowotworów wieku dziecięcego. Rozwija się najczęściej wokół stawu kolanowego.
  • Chrzęstniakomięsak – drugi pod względem częstotliwości występowania pierwotny rak kości. Najczęściej dotyka osób w wieku od 30 do 60 lat i rozwija się przeważnie w kości miednicy lub obręczy barkowej.
  • Mięsak Ewinga – to rak kości z grupy prymitywnych guzów neuroektodermalnych (PNET), najczęściej rozwija się u dzieci i młodzieży (10-20 lat), rzadko przed 5. rokiem życia.  Szczególnie narażeni są na niego chłopcy. Miejsca jego lokalizacji to częściej kość udowa, miednica i żebra (lecz mięsak Ewinga może może rozwinąć się w każdej kości).
  • Chrzęstniak, wyrośl chrzęstno-kostna - to łagodne nowotwory kości wywodzące się z tkanki chrzęstnej. Wyrośl chrzęstno-kostna jest najpowszechniejszym łagodnym nowotworem kości. 
  • Guz oblrzymiokomókowy – zazwyczaj łagodny nowotwór kości, jednak może rozwijać się w kierunku zmiany złośliwej, może agresywnie wzrastać, rzadko daje odległe przerzuty. Chorymi są głównie osoby między 20. a 40. rokiem życia.
  • Kostniak – łagodny nowotwór kości rozwijający się w kościach czaszki, miednicy, kościach długich, paliczkach. 

Nowotwory łagodne kości (chrzęstniak, guz olbrzymiokomórkowy, kostniak) wiążą się z dobrymi rokowaniami i są wyleczalne za pomocą klasycznej operacji chirurgicznej. Oczywiście po zabiegu bardzo ważna jest kontrola i zbadanie wyciętych tkanek pod kątem histopatologicznym (to ocena złośliwości zmiany). 

Raki kości (nowotwory złośliwe) mają mniej optymistyczne prognozy. Terapia tych guzów jest skomplikowana i wymaga indywidualnego podejścia. Wiele zależy od stopnia zaawansowania w momencie wykrycia.

Objawy raka kości

Rak kości może długo rozwijać się bezobjawowo. Pierwszym sygnałem jest najczęściej ból (szczególnie w czasie snu, przerywający odpoczynek w nocy), następnie domniemany uraz, złamanie.

Inne objawy nowotworu kości to obrzęk, pogrubienie zarysu zmienionego chorobowo miejsca. Niekiedy pierwszym objawem raka kości, skłaniającym do wizyty u lekarza, jest obrzęk. Z czasem rozwijają się trudności w poruszaniu.

W zależności od lokalizacji guza nowotworowego, u chorych pojawiają się też inne, niespecyficzne objawy: gorączka, kaszel, duszność (w przypadku przerzutów do klatki piersiowej), objawy ze strony dróg moczowych, przypominające infekcję (rak kości miednicy, żeber), zmiany zachowania, niedowłady, porażenia (w przypadku przerzutów raka kości do mózgu), a także wyniszczenie organizmu i nieplanowane chudnięcie

Kiedy nowotwór kości jest złośliwy?

Nie da się od razu stwierdzić, czy dana zmiana w kości jest złośliwa. O raku kości, a więc o złośliwym nowotworze, świadczą najczęściej wyniki dokładniejszych badań radiologicznych. To np.:

  • zniszczenia kości (tzw. kość "wyjedzona przez mole"),
  • naciekanie otaczających tkanek,
  • zniszczenie kory kości,
  • nawarstwienia blaszkowate, cebulkowate w okostnej (tzw. łuski cebuli).

Rozpoznanie raka kości

Rozpoznanie raka kości ustala lekarz na podstawie wywiadu lekarskiego, badania przedmiotowego pacjenta, badań radiologicznych (RTG) oraz badania histopatologicznego.

Bardzo istotna jest przy tym współpraca lekarzy z różnych dziedzin: ortopedy, radiologa i histopatologa. Spośród badań obrazowych w diagnostyce raka kości wykonuje się oprócz RTG kości i stawu, także tomografię i magnetyczny rezonans jądrowy.

Leczenie raka kości

Leczenie nowotworów kości zależy od rodzaju guza i stadium zaawansowania choroby.

Nowotwory łagodne można usunąć podczas operacji chirurgicznej. W wielu przypadkach nie jest wcześniej potrzebna biopsja, czyli pobranie fragmentu tkanek do badania histopatologicznego w celu oceny złośliwości guza.

W innych przypadkach najpierw przeprowadza się biopsję, następnym punktem terapii może być tzw. chemioterapia indukcyjna (przedoperacyjna), a później, jeśli to możliwe, zabieg radykalny (szeroka resekcja - usunięcie guza, fragmentu kości, okolicznych tkanek). Po operacji pacjent musi kontynuować chemioterapię. W niektórych przypadkach stosuje się radioterapię. Chemioterapia nie zawsze jest skuteczna, np. w zróżnicowanych chrzęstniakomięsakach nie przynosi oczekiwanych efektów.

Inną możliwą formą leczenia jest tzw. terapia celowana. Polega ona na zastosowaniu leku, który skierowany jest przeciwko konkretnej komórce nowotworowej z daną mutacją genetyczną. Jeśli zmiana genetyczna nie występuje w guzie, to postępowanie nie będzie skuteczne. Terapia celowana musi być poprzedzona dokładnym badaniem genetycznym.

Leczenie może przebiegać jeszcze inaczej, gdy występują przerzuty.

Rokowanie u pacjentów z rakiem kości

Rokowanie w przypadku raka kości jest różne. Zależy od typu nowotworu i stadium zaawansowania choroby.

W przypadku kostaniakomięsaka po leczeniu radykalnym (szeroka operacja chirurgiczna) 5 lat przeżywa 45-80% pacjentów. W grupie z chrzęstniakomięsakiem 5-letnie przeżycie udaje się osiągnąć u co drugiego chorego. Trudno jednak przewidzieć dalekosiężne perspektywy zdrowotne, ponieważ nawet po 20 latach mogą się pojawić u tych pacjentów odległe przerzuty.

Mięsak Ewinga szybko daje przerzuty i to pogarsza rokowania. Udaje się wyleczyć ok. 65% dzieci i 40% dorosłych bez przerzutów.

Ze względu na fakt, że objawy raka kości nie są specyficzne i mogą być bagatelizowane, bardzo ważne jest, aby w przypadku jakichkolwiek niepokojących sygnałów udać się do lekarza. Zwłaszcza u dzieci opóźnienie w postawieniu diagnozy drastycznie zmniejsza szanse na wyleczenie guza.

Źródła: R. Kordek (red.), Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy, Via Medica, Gdańsk 2013,
R.Wyszkowska i inni, Nowotwory kości: nowe możliwości terapeutyczne, „Wiadomości Chemiczne”, 2019,
E.Kluczewska i inni, Symptomatologia guzów kości u dzieci, Onkologia i radioterapia 4(6)2008.

Więcej na temat chorób kości:
Na czym polega badanie gęstości kości? [video]
Czy osteoporoza boli - pierwsze objawy rozpoznanie i diagnostyka osteoporozy
Złamanie. Co należy wiedzieć o złamaniach wieloodłamowych?
Złamanie nogi – objawy, rodzaje, pierwsza pomoc i sposoby leczenia
Osteoporoza – jak ją zdiagnozować?

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!