dystres fot. Adobe Stock, VectorMine

Dystres, czyli stres, który prowadzi do choroby. Metody radzenia sobie z dystresem

Dystres jest negatywną reakcją organizmu na stres, kiedy dochodzi do wyczerpania możliwości adaptacyjnych człowieka doświadczającego stresu i stałego przeciążenia organizmu. W rezultacie zachodzą zmiany fizjologiczne, które mogą prowadzić do depresji, cukrzycy, choroby wieńcowej, zapalenia jelit i innych schorzeń. Oto, jak rozpoznać dystres i jak mu przeciwdziałać.
/ 04.07.2022 11:03
dystres fot. Adobe Stock, VectorMine

Spis treści:

  1. Dystres – co to jest
  2. Objawy dystresu
  3. Przyczyny dystresu
  4. Dystres – skutki
  5. Metody radzenia sobie z dystresem

Dystres – co to jest?

Stres jest nieodzownym elementem naszego życia. To reakcja naszego organizmu na stresujące bodźce, które napotykamy każdego dnia. Stres może mieć wpływ pozytywny, sprzyjający zdrowiu i mobilizujący do działania, albo negatywny, destrukcyjny i prowadzący do problemów ze zdrowiem. Aby rozróżnić te dwa rodzaje stresu, wprowadzono w psychologii pojęcia:

  • eustresu – stres pozytywny,
  • dystresu – stres negatywny

Dystres jest stresem o negatywnym oddziaływaniu na zdrowie psychiczne i fizyczne, który prowadzi do zaburzenia równowagi organizmu. W dalszej konsekwencji do choroby. Dystres pojawia się wtedy, gdy zdolności adaptacyjne człowieka w sytuacji stresującej są niewystarczające, dochodzi do nadmiernego obciążenia, a przewlekłe napięcie nie zostaje rozładowane.

W życiu doświadczamy zarówno eustresu, jak i dystresu, z tym że jeden z nich może być przeważający. Doświadczenie eustresu może redukować dystres. Czyli sytuacje stresujące, ale wpływające na nas pozytywnie, mogą minimalizować działanie długotrwałego szkodliwego stresu. Warto wiedzieć więcej o dystresie i poznać metody radzenia sobie z nim.

Objawy dystresu

Dystres prowadzi do szeregu zmian w organizmie. W rezultacie może pojawić się wiele różnych objawów fizycznych i emocjonalnych. 

Objawy dystresu to m.in.:

  • przewlekłe zmęczenie,
  • smutek, przygnębienie,
  • drażliwość,
  • bezradność,
  • poczucie winy,
  • trudności w koncentracji,
  • niepokój,
  • niezadowolenie,
  • negatywne nastawienie,
  • frustracja,
  • nudności,
  • biegunki i/lub zaparcia,
  • duszność,
  • napięcia mięśniowe, bóle karku, pleców, rąk, bóle głowy,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia hormonalne i menstruacji,
  • zmiana apetytu,
  • zgrzytanie zębami,
  • częste ziewanie,
  • sięganie po alkohol, narkotyki, leki w celu rozładowania napięcia.

Przyczyny dystresu

Przyczynami dystresu mogą być różne stresory, często mające długotrwały wpływ na nasze funkcjonowanie, np.:

  • sytuacje konfliktowe,
  • przemoc domowa,
  • problemy finansowe,
  • nieszczęśliwe wypadki losowe, traumatyczne zdarzenia, np. śmierć bliskiej osoby, wypadek, uraz, choroba,
  • zmiana sytuacji życiowej, np. ciąża, zmiana miejsca zamieszkania, zmiana pracy, utrata pracy,
  • problemy w pracy, szkole,
  • gniew,
  • tłumione przeżycia,
  • nadmierne oczekiwania innych wobec nas lub nas wobec siebie,
  • zagrożenie wojną, chorobą, kataklizmem itp.

Dla porównania warto dodać, że stresory pozytywne, które mogą być odbierane jako wyzwanie i działać korzystnie na organizm, to np. narodziny dziecka, zawarcie małżeństwa, awans w pracy, nowe obowiązki, budowa domu czy wyjazd na wakacje. 

Jeśli nasz organizm po pewnym czasie oddziaływania bodźca powodującego napięcie nie potrafi sobie z nim poradzić, dochodzi do wyczerpania zasobów odpornościowych organizmu

Typy osobowości a dystres

Dystres u poszczególnych osób może mieć inne przyczyny. Nie na każdego ten sam stresor będzie działał w taki sam sposób. Zdolność radzenia sobie z trudnościami wynika m.in. z naszych cech charakteru. Psychologowie w tym kontekście wymieniają trzy typy osobowości:

  • osobowości typu A - osoby niecierpliwe, szybko tracą zainteresowanie, dążą do perfekcji, są skłonne do rywalizacji i agresji - są najmniej odporne na stres,
  • osobowości typu B - osoby cierpliwe, nie działają w pośpiechu,  realistycznie i wytrwale podchodzą od zadań, mają mniejsze ambicje, są odporniejsze na stres niż osobowości typu A,
  • osobowości typu C - osoby powściągliwe, ustępliwe, unikające wyrażania emocji, bierne w obliczu stresu, są podatne na stres.

Uświadomienie sobie, jakim typem osobowości jesteśmy, jest dobrym krokiem do tego, aby poprawić swoje zdolności radzenia sobie z problemami. Osobowości typu A i C mają w tym zakresie najwięcej do zrobienia.

Indywidualne zasoby a dystres 

Również zasoby, które posiadamy (lub których nie mamy), mogą wpływać na zdolność radzenia sobie ze stresem. Psychologowie wymieniają tutaj: 

  • pieniądze, 
  • stabilną sytuację domową/rodzinną,
  • wiedzę,
  • stan zdrowia,
  • stałe zatrudnienie,
  • pomoc społeczną, 
  • czas. 

Osoby, które mają więcej zasobów, prawdopodobnie lepiej poradzą sobie z trudnościami, niż te, które są ich pozbawione. 

Jakie są skutki dystresu?

Dystres będący długotrwałym napięciem i niemożnością poradzenia sobie z negatywnymi emocjami, prowadzi do nieprawidłowych reakcji ciała i umysłu. Wskutek dystresu w organizmie zachodzą procesy fizjologiczne, które mogą być podłożem różnorodnych chorób i zaburzeń, takich jak:

  • depresja,
  • zaburzenia lękowe,
  • zespół wyczerpania,
  • wypalenie,
  • załamanie nerwowe,
  • choroba wieńcowa,
  • choroba wrzodowa,
  • choroby skóry (czytaj: wysypka ze stresu),
  • choroby zapalne jelit,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • astma oskrzelowa,
  • cukrzyca. 

Skutki dystresu to nieprzyjemne odczucia, jakie niesie ze sobą długotrwały stres, na przykład ból, lęk lub cierpienie. Dystres może obniżać kondycję zdrowotną człowieka, negatywnie wpływać na jakość życia i obniżać jego zdolności do codziennego, sprawnego funkcjonowania.

Metody radzenia sobie z dystresem. Jak pomóc?

Nie ma jednego uniwersalnego sposobu na długotrwały stres, ponieważ każdy z nas jest inny i może potrzebować odmiennego wsparcia. Sposoby, które polecają specjaliści, gdy doświadczasz dystresu: 

  • zadbaj o siebie - znalezienie czasu na relaks, przyjemności, ruch na powietrzu, być może scedowanie części obowiązków na inną osobę, zadbanie o swoje zdrowie - w zamian możemy zyskać lepsze samopoczucie, poprawę samooceny, a tym samym więcej energii i siły do radzenia sobie z trudnościami, 
  • wysypiaj się - unikanie kofeiny, zrezygnowanie z intensywnego wysiłku wieczorem, spacer przed snem, wcześniejsze kładzenie się do łózka, higiena snu itp. - mogą nam pomóc w efektywniejszym wypoczynku,
  • oddychaj przeponą - działa relaksująco i wspomaga organizm,
  • porozmawiaj z zaufaną osobą,
  • poszukaj pomocy specjalisty: psycholog lub psychoterapeuta pomoże przejść ci przez trudny czas, np. związany ze zmianą pracy, rozwodem lub utratą bliskiej osoby; może pomóc też zmienić podejście do codziennych spraw, 
  • staraj się myśleć pozytywnie - przypominaj sobie dobre rzeczy, które ci się przytrafiły w ostatnim czasie,
  • skorzystaj z relaksacyjnych zajęć - w zależności od upodobań, np. malowanie, joga, medytacja, czytanie, szydełkowanie, haftowanie, granie w gry planszowe itd. 

Stres jest szkodliwy zwłaszcza wtedy, gdy utrzymuje się długo, dlatego zwlekanie z szukaniem pomocy, często działa tylko na naszą niekorzyść. 

Źródła:
A. Kaczmarska, P. Curyło-Sikora, Problematyka stresu – przegląd koncepcji, Hygeia Public Health, 2016, 51(4): 317-321,
N. Ogińska-Bulik, Czy doświadczanie stresu może służyć zdrowiu?, Polskie Forum Psychologiczne, 2009, tom 14, numer 1, s. 33-45,
K. Olejnik, S. Olejnik, Stres psychologiczny. Przyczyny, reakcje organizmu, skutki i osobowościowe uwarunkowania radzenia sobie ze stresem,
H. Gillette, Stress Response: What’s the Difference Between Eustress and Distress?, PscychCentral.

Czytaj także:
Stres a wygląd – jak stres wpływa na urodę?
Objawy stresu – jak je rozpoznać?
9 skutecznych sposobów na stres, polecanych przez naukowców. Wielu nie doceniamy

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!