strzyżak kleszcz fot. Adobe Stock

Latające kleszcze – krwiopijne owady, które mogą przenosić choroby

Latającymi kleszczami nazywane są potocznie strzyżaki sarnie (lub jelenie) – krwiopijne owady rzędu muchówek, z rodziny narzępikowatych, zamieszkujące bardzo licznie lasy całej Polski i atakujące zwłaszcza sarny, jelenie, łosie, daniele, ale też bobry, a często i ludzi, boleśnie kąsając. Strzyżak do złudzenia przypomina kleszcza i może przenosić, podobnie jak kleszcz, groźne choroby.
/ 30.06.2020 12:14
strzyżak kleszcz fot. Adobe Stock

Spis treści:

  1. Latające kleszcze – jak wyglądają
  2. Czym grozi ukąszenie latającego kleszcza?
  3. Ugryzienie strzyżaka – co robić?
  4. Strzyżak a kleszcz

Latające kleszcze – jak wyglądają?

Jeśli mamy spotkać „latającego kleszcza”, to może nam się to przydarzyć w lesie lub na jego skraju i na ścieżkach leśnych. Strzyżaki (Lipoptena spp.) są maleńkie, osiągają długość 4-6 mm, mają silnie spłaszczone ciało, aparat kłująco-ssący, postawne odnóża porośnięte włoskami i zakończone haczykami, które umożliwiają im przyczepienie się do żywiciela.

Od kleszcza strzyżak różni się na pierwszy rzut oka wyłącznie posiadaniem przezroczystych skrzydeł, które potrafi zrzucać. Ciała latających kleszczypokryte są chitynowymi pancerzami – co znacznie utrudnia zgniecenie owada (np. kiedy zaatakowane zwierzę próbuje usunąć pasożyta pyskiem lub ocierając się o pień drzewa) ­­­– a ich umaszczenie jest brunatne, brązowe lub złociste, co czyni je niemal niewidocznymi na ciele sarny czy łosia.

strzyżak jeleni sarni
Strzyżak jeleni (sarni), fot. Adobe Stock

Strzyżaki żywią się krwią zwierząt, ale potrafią atakować również ludzi, zwłaszcza w okresie od końca lata do późnej jesieni (niektóre rzadziej występujące gatunki strzyżaka są aktywne już od czerwca). Po odnalezieniu żywiciela zrzucają skrzydła i pozostają na jego ciele jak długo się tylko da.

Ludzie nie należą do przysmaków strzyżaka, nie są też, w przeciwieństwie do jeleniowatych, miejscem, gdzie mogą się rozmnożyć. Dlatego może się zdarzyć, że odlatują lub odpadają z człowieka, na krótko po tym, jak się na nim znajdą.

Czym grozi ukąszenie latającego kleszcza?

Część publikacji na temat strzyżaków wskazuje, że te owady mogą przenosić groźne choroby. Są wektorami bakterii z gatunku Anaplasma, które powodują ogólnoustrojową chorobę zakaźną – anaplazmozę (objawy to: wysoka gorączka, bóle mięśniowo-stawowe, pocenie się, wymioty, biegunka, ból brzucha, powiększenie wątroby i śledziony, kaszel, może wystąpić zapalenie płuc, a w rzadkich przypadkach nawet sepsa). „Latające kleszcze” mogą przenosić również bakterię z gatunku Borrelia, odpowiedzialną za zachorowania na boreliozę. Jednak tej tezie dowody niektórych badaczy zaprzeczają, np. analiza losowo wybranych do badania strzyżaków z lasów w Czechach nie potwierdziła, aby owady były nosicielami krętków Borrelia.

Na szczęście ukąszenie strzyżaków powoduje u człowieka przeważnie tylko miejscowy odczyn zapalny, jeśli w ogóle dojdzie do ukąszenia. Nie należy do najprzyjemniejszych, bowiem z relacji osób, które miały z nimi styczność wynika, że jest to dość bolesne doznanie. Ślad po ugryzieniu ma postać swędzącej grudki, która utrzymuje się nawet 3 tygodnie.

Ugryzienie strzyżaka – co robić?

Miejsce ugryzienia przez „latającego kleszcza” należy odkazić, np. wodą utlenioną albo octeniseptem, a w razie obrzęku czy świądu można zastosować maść przeciwhistaminową. Istotne jest unikanie drapania zmiany, gdyż w taki sposób zwiększamy ryzyko rozwoju nadkażenia bakteryjnego i ropienia rany, co wiążą się z koniecznością zastosowania antybiotyku. 

Miejsce ukąszenia należy obserwować, warto też codziennie przez kilka dni obejrzeć całe ciało, czy nie pojawił się rumień wędrujący. Ta przypominająca tarczę strzelniczą zmiana na skórze, która może pojawić się nie tylko w miejscu ukłucia przez owada, jest sygnałem świadczącym o zakażeniu boreliozą. Wymaga wizyty u lekarza pierwszego kontaktu i przyjęcia antybiotyków.

Strzyżak a kleszcz

Na pierwszy rzut oka strzyżak różni się od kleszcza posiadaniem przezroczystych skrzydeł. Jeśli jednak dokładnie się przyjrzeć, różnic jest więcej.

latające kleszcze
Strzyżak a kleszcz, źródło: Lasy Państwowe

Strzyżaki oprócz posiadania skrzydeł, różnią się od kleszczy przynależnością do innej grupy zwierząt (są owadami, a nie pajęczakami), sposobem żywienia się (strzyżaki po odrzuceniu skrzydeł są skazane na jednego żywiciela, kleszcze mogą atakować kilka razy), a także innym stopniem zagrożenia dla ludzi.

Choć pojawiają się głosy, że strzyżaki mogą przenosić choroby, to nie jest to kwestia rozstrzygnięta. Natomiast kleszcze mogą być źródłem zachorowania na boreliozę czy kleszczowe zakażenie mózgu, i co do tego nie ma wątpliwości. 

Źródła: J.Kowal i inni, Różnorodność i znaczenie muchówek z rodziny narzępikowatych – pasożytów jeleniowatych, Medycyna Weterynaryjna [online], www.medycynawet.edu.pl/images/stories/pdf/pdf2016/122016/201612745749.pdf, [dostęp:] 30.06.2020.
R. Kortet i inni, Experiments on the ectoparasitic deer ked that often attacks humans; preferences for body parts, colour and temperature, Bulletin of Entomological Research [online], www.oppi.uef.fi/wanda/biologia/kortet/reprints/reprint_final_paita.pdf, [dostęp:] 30.06.2020.

Więcej na podobny temat:
Ugryzienie kleszcza – jak wygląda? Jak wygląda kleszcz wbity w skórę? (zdjęcia)
Ukąszenie osy – objawy łagodne i groźne, pierwsza pomoc, rumień po użądleniu [WYWIAD]
Giez - co robić, gdy ugryzie nas końska mucha?
Ugryzienie meszki – jak wygląda i czym je smarować? [ZDJĘCIA]
Jak wygląda ugryzienie pająka i co na nie stosować

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)