Mononukleoza fot. Adobe Stock

Mononukleoza zakaźna – objawy, leczenie, diagnostyka, powikłania

Mononukleoza jest chorobą wirusową. Zarażamy się poprzez pocałunki czy picie z tej samej butelki. Objawami zakażenia są: wysoka gorączka, katar, zapalenie gardła.
Marta Słupska / 30.01.2020 15:34
Mononukleoza fot. Adobe Stock

Mononukleozę kojarzy się zwykle z tym, że jedną z dróg jej zarażania są pocałunki. Jednak nie jedyną. Chociaż na mononukleozę chorują zwykle dzieci, może dotknąć każdego.

Spis treści:

  1. Czym jest mononukleoza?
  2. Zarażanie mononukleozą
  3. Objawy mononukleozy
  4. Jak długo trwa mononukleoza zakaźna?
  5. Badania
  6. Mononukleoza zakaźna - leczenie
  7. W ciąży
  8. Powikłania po mononukleozie

Czym jest mononukleoza zakaźna?

Jest ostrą chorobą wirusową, która nazywana jest też chorobą pocałunków. Wszystko przez to, że można się nią zarazić poprzez ślinę osoby zakażonej wirusem EBV, czyli Epsteina-Barra. Zwykle ustępuje sama, może prowadzić jednak do niebezpiecznych powikłań.

Chociaż na mononukleozę zakaźną najczęściej chorują dzieci, to nastolatki i dorośli stanowią 1/3 chorych.

Ocenia się, że ok. 80% osób to nosiciele wywołującego ją wirusa. Niektóre nigdy nie zachorują, ale i tak zarażą kolejne osoby. A że objawy mononukleozy zakaźnej pojawiają się dopiero po 30-60 dniach od zakażenia, skutki wakacyjnej miłości niekiedy dają znać o sobie dopiero jesienią.

Mononukleoza - jak się nią można zarazić?

Jest to choroba, która pojawia się zazwyczaj u dzieci i nastolatków. U tych pierwszych jej przebieg może być niezauważony, u drugich zaś – objawy są na ogół bardziej nasilone.

Mononukleozą zarażamy się przez kontakt ze śliną, w której obecny jest wspomniany już wirus EBV. Do zakażenia dochodzi więc albo w wyniku pocałunków, albo poprzez używanie wspólnych sztućców lub picie z jednej butelki z osobą zarażoną. U dzieci często też dochodzi do zakażenia tym wirusem także w wyniku brania do buzi zabawek, które miały wcześniej kontakt z chorymi.

Wydzielanie wirusa do śliny trwa tylko w okresie ostrej infekcji, przeciętnie od 4 do 6 miesięcy od ustąpienia objawów klinicznych. Zdarza się jednak, że trwa to nawet 1,5 roku.

Mononukleoza zakaźna - objawy

Wirus, gdy dostanie się do organizmu, przenika do ślinianek i w nich się mnoży.

Mononukleoza u dzieci przebiega zwykle bezobjawowo. U pozostałych chorych objawy mogą przypominać anginę paciorkowcową.

Do objawów mononukleozy zaliczamy:

  • wysoką gorączkę,
  • katar,
  • powiększenie wątroby i śledziony,
  • zapalenie gardła i migdałków,
  • powiększenie węzłów chłonnych,
  • zmiany skórne (wysypka w mononukleozie występuje dość rzadko),
  • objaw Glanzmana, czyli obrzęk powiek, łuków brwiowych i nasady nosa.

Przy mononukleozie mogą wystąpić także wybroczynowe plamki na podniebieniu miękkim i twardym, a także – często u dorosłych – owrzodzenia i nadżerki narządów płciowych.

U dorosłych mononukleoza zwykle daje mniej objawów niż u dzieci. Najczęstszym symptomem jest powiększenie węzłów chłonnych na szyi.

Objawy mononukleozy zakaźnej utrzymują się 2-4 tygodnie, a osłabienie układu odpornościowego po chorobie utrzymuje się nawet do roku.

U 1 na 2000 osób może dojść do przewlekłej postaci choroby. Wówczas objawy utrzymują się przez miesiące.

Jak długo trwa mononukleoza?

Okres wylęgania mononukleozy wynosi od 30 do 50 dni. Początkowo objawy choroby są mało charakterystyczne – przez około 2 tygodnie mogą wiązać się z uczuciem osłabienia, brakiem apetytu, dreszczami i bólami mięśniowo-stawowymi.

Mononukleoza zwykle mija samoistnie, pozostawiając odporność na całe życie. Organizm nie eliminuje jednak wirusa EBV, który może powodować bezobjawowe reaktywacje zakażenia i być wydalany w ślinie i innych wydzielinach.

Badania na rozpoznanie mononukleozy

Rozpoznanie mononukleozy odbywa się na podstawie jej objawów oraz badań klinicznych. Chorobę można zdiagnozować za pomocą:

  • morfologii krwi,
  • badań serologicznych,
  • odczynu Paula-Bunnella-Davidsohna.

Diagnozowanie polega na wykluczeniu anginy paciorkowcowej. Można też sprawdzić przeciwciała przeciw wirusowi EBV we krwi, jednak na wynik czeka się zwykle kilka dni. Pomocne jest wykonanie tzw. testu na mononukleozę (z krwi), ale wiadomo, że ma to sens dopiero po około tygodniu utrzymywania się objawów
– wyjaśnia dr Ewa Podkaminer-Ligaj, internista z Centrum Medycznego Damiana.

Mononukleoza zakaźna - leczenie

W większości przypadków organizm sam świetnie radzi sobie z infekcją. Objawy mijają po 2-3 tygodniach. Pozbycie się choroby opiera się w zasadzie na tym samym, co walka z infekcją.

Można więc powiedzieć, że tak naprawdę leczenie mononukleozy... nie istnieje.

Choroba zwykle ustępuje samoistnie, rzadko trzeba ją leczyć lekami przeciwwirusowymi. Choremu pomaga się doraźnie, podając mu leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i odkażające jamę ustną oraz gardło. Powinien też odpoczywać i jeść lekkostrawne potrawy.

Aby jednak przyspieszyć proces zdrowienia i poprawić swoje samopoczucie warto:

  • Łagodzić ból gardła. Sprawdzą się płukanki z roztworu soli (łyżeczka soli na szklankę letniej wody), ssania tabletek łagodzących dolegliwości, np. Neo Angin, Septolete.
  • Obniżać gorączkę, np. stosując chłodne okłady i leki zawierające paracetamol i ibuprofen. Dodatkowo można popijać napar z lipy (zobacz metody na zbicie gorączki).
  • Dużo odpoczywać. Organizm musi mieć siłę do walki z wirusami, dlatego jak najwięcej poleguj w łóżku.
  • Dobrze się odżywiać. Chorym na mononukleozę zakaźną służy lekkostrawna dieta, łagodna dla wątroby. Stawiaj więc na gotowane warzywa (nie strączkowe i kapustne), kasze, ryż, chude mięsa.
  • Nawadniać się. Ważne jest picie dużych ilości wody, nawet 2-3 litry dziennie. Dzięki temu łatwiej będzie oczyścić organizm z toksyn.

Jeśli objawy mononukleozy zakaźnej są bardzo nasilone (np. pojawił się obrzęk krtani lub duże obrzęki węzłów chłonnych), lekarz może zdecydować o leczeniu chorego sterydami. W przypadku dzieci taka terapia najczęściej odbywa się w szpitalu.

Zdarza się, że źle rozpoznana mononukleoza może zostać mylnie zdiagnozowana jako infekcja o podłożu bakteryjnym. Antybiotyk przepisany w takim przypadku powoduje często swędzącą wysypkę przypominającą odrę, która na szczęście mija po odstawieniu leku.

Mononukleoza w ciąży

Jeśli jesteś w ciąży i wykryto u ciebie mononukleozę, nie martw się – wykazano bowiem, że choroba ta nie ma wpływu na płód. Przy wystąpieniu objawów należy jednak zgłosić się do lekarza, który zaproponuje odpowiednie leczenie. Przed poczęciem zaś można wykonać badania krwi wykrywające przeciwciała wirusa EBV.

Czym grozi mononukleoza?

Na szczęście powikłania mononukleozy zdarzają się rzadko, ale mogą być bardzo groźne. Zaliczamy do nich:

  • zaburzenia kardiologiczne,
  • zaburzenia hematologiczne,
  • zakażenia bakteryjne układu oddechowego,
  • pęknięcie śledzony,
  • zespół przewlekłego zmęczenia.

Powikłania tej choroby są dość rzadkie, te najpoważniejsze występują w maksymalnie 5% przypadków
– dodaje doktor Ewa Podkaminer-Ligaj.

Na mononukleozę nie ma szczepionki. Profilaktyka jest trudna i opiera się na przestrzeganiu higieny i nie dzieleniu z innymi osobami sztućców oraz niepicie z jednej butelki czy szklanki.

Więcej o chorobach zakaźnych:Grypa – co trzeba o niej wiedziećBłonica (dyfteryt) - choroba zakaźna groźna zwłaszcza dla dzieciPółpasiec u dzieci - jak go rozpoznać i leczyć? (OPINIA LEKARZA)Czy ospa wietrzna u dorosłych wygląda tak samo, jak u małych dzieci?

dr
Ewa Podkaminer-Ligaj
internista

Specjalista chorób wewnętrznych z Centrum Medycznego Damiana.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!