zaparcia u dzieci fot. Adobe Stock

Zaparcia u dzieci. Skąd się biorą i jak je leczyć?

Zaparcia u dzieci są jednym z najczęstszych powodów wizyt u pediatry. O problemie może świadczyć zarówno trudność w wypróżnianiu, jak i mała częstotliwość oddawania stolca (rzadziej niż raz na 2-3 dni). Leczenie zatwardzeń u dzieci polega przede wszystkim na wprowadzeniu diety bogatej w błonnik i płyny, edukacji, treningu wypróżnień i aktywności fizycznej.
/ 15.06.2020 10:28
zaparcia u dzieci fot. Adobe Stock

Spis treści:

  1. Kiedy mówimy o zaparciu u dziecka?
  2. Przyczyny zaparć u dzieci: dieta, choroby, leki
  3. Zaparcia nawykowe u dzieci
  4. Leczenie zatwardzenia u dziecka
  5. Zaparcia u dzieci – kiedy do lekarza?

Kiedy mówimy o zaparciu u dziecka?

Zaparcie u dziecka to utrudnione oddawanie stolca w odstępach czasowych większych niż 3 dni. Może towarzyszyć mu ból brzucha, parcie na stolec, naprzemienne biegunki i zatwardzenia, suche stolce (z dodatkiem śluzu mogą świadczyć o zespole jelita drażliwego). 

Nie każdy problem z wypróżnieniem u dziecka to zaparcie. Mówimy o nim, gdy malec robi kupę twardą i suchą, z wyraźnym wysiłkiem lub nawet z bólem. Mogą być widoczne pasemka krwi w kale z pękniętej błony śluzowej odbytu. Gdy maluch bez wysiłku wypróżnia się co 2 dni, to nadal mieści się w normie.

Należy przy tym pamiętać, że niemowlę w pierwszych miesiącach życia wypróżnia się z wysiłkiem, tzn. robi się czerwone, napina się, postękuje, i jeżeli stolec jest prawidłowy (nie jest suchy, zbity), to nie ma powodów do zmartwień. 

Przyczyny zaparć u dzieci

Ok. 90% zaparć u dzieci ma charakter czynnościowy, co oznacza, że powodem problemów z wypróżnieniem nie jest organiczny czynnik (np. choroba blokująca jelito). W początkowym okresie życia zaparcia mogą wynikać z niedojrzałości układu trawiennego i trudu poradzenia sobie organizmu z pokarmem.

Jeśli problem z oddawaniem kupy występuje u noworodka, należy rozważyć wrodzone zwężenie odbytnicy, lub jeśli w ogóle się nie wypróżnia - zrośnięcie odbytnicy. Konieczna jest w takich przypadkach operacja. 

Możliwe przyczyny zaparć u niemowląt to:

  • błędy żywieniowe,
  • zespół jelita drażliwego,
  • zmiana trybu życia (np. rozszerzanie diety, rozpoczęcie przedszkola, a związku z tym nowe dania, inne pory przyjmowania posiłków itp.),
  • stres,
  • schorzenia odbytu powodujące dolegliwość podczas wypróżniania (np. przerosty, wyprzenia),
  • przyjmowanie leków powodujących zaparcia (np. preparatów żelaza, środków zasadowych, opiatów, leków antycholinergicznych),
  • zaparcia nawykowe,
  • spowolniony pasaż jelitowy (w wyniku choroby podstawowej, np. choroby Hirschsprunga) powoduje zbyt wolne przesuwanie się mas kałowych w jelicie, stolec w postaci zbitych suchych "bobków"),
  • zespół Downa
  • krzywica, 
  • niedoczynność tarczycy,
  • przedawkowanie witaminy D,
  • bunt, sprzeciw wobec nocnika, przykre doświadczenia z wypróżnianiem.

U niemowląt przyczynami zaparć mogą być błędy żywieniowe. Najważniejsze z nich to:

  • dieta bogata w produkty mączne (tzw. kleikowa),
  • dieta uboga w błonnik (znajduje się w owocach, warzywach, pełnoziarnistych produktach),
  • zbyt mała ilość spożytych płynów (odwodnienie).

Zaparcia nawykowe u dzieci

Częstą formą zaparć u dzieci są tzw. zaparcia nawykowe. Podłożem ich rozwoju są wcześniejsze nieregularne wypróżnienia oraz hamowanie oddawania stolca. Przyczyną może być niechęć do nocnika w trakcie treningu czystości albo uczucie skrępowania i wstydu związanego z robieniem kupy w miejscach poza domem. Dziecko może hamować potrzebę wypróżniania również wtedy, gdy zachodzą ważne zmiany w jego życiu, gdy zaczyna uczęszczać do przedszkola lub szkoły, co również może wiązać się ze strachem przed załatwianiem potrzeby w miejscach innych niż własna toaleta.

Ryzyko rozwoju zaparć nawykowych jest wyższe również w przypadku siedzącego tryby życia, noszenia ciasnej w pasie odzieży, spożywania mącznych i ubogich w błonnik pokarmów, wzmożone, długotrwałe napięcie, a także wtedy, gdy pojawiały się wcześniej zaparcia i dochodziło do bolesnego oddawania stolca.

Zaparcia nawykowe to zaparcia czynnościowe, które nie wynikają z żadnych schorzeń czy anatomicznych zmian, wiążą się za to z mechanizmem osłabienia perystaltyki jelit albo nadmiernego kurczenia mięśni jelita grubego. W rezultacie dochodzi do osłabienia funkcji mięśni jelit lub ich nadmiernych skurczów (wzmożona spastyczność jelit), a przez to problemu w wypróżnieniami.

Leczenie zaparć nawykowych u dzieci

Leczenie zaparć nawykowych opiera się przede wszystkim na wprowadzeniu regularności w rytm wypróżnień (trening oddawania stolca np. codziennie rano, o podobnych porach), zmianie stylu życia, edukacji, próby wyeliminowania przewlekłego stresu, oporu przed zrobieniem kupy na nocnik (zachęcanie, a nie straszenie, stwarzanie sprzyjających, spokojnych warunków, zamiast pośpiechu czy presji), odpowiedniej diecie (duża podaż płynów, jedzenie bogate w błonnik).

Leczenie zatwardzenia u dziecka

Gdy zaparcia dotyczą niemowląt przed 1. rokiem życia

Najmłodsze dzieci często przed oddaniem stolca prężą się i płaczą, ponieważ nie mają jeszcze dobrej koordynacji między zwiększonym ciśnieniem w brzuchu a rozluźnieniem zwieraczy odbytu. Ich przewód pokarmowy musi mieć czas, by dostosować się do trawienia czegoś innego niż mleko. Gdy jednak stolec jest twardy – trzeba działać. Należy podawać dziecku więcej picia (wody, herbatek ziołowych i soków owocowych, zwłaszcza śliwkowego lub gruszkowego) oraz produktów bogatych w błonnik (produktów pełnoziarnistych, warzyw i owoców), jeśli dziecko ma już rozszerzoną dietę. Trzeba też ograniczyć białe pieczywo i kaszki drobnoziarniste (np. manna).

Gdy zaparcia dotyczą dzieci po 1. roku życia

Dzieciom, które mają już rozszerzoną dietę, można dawać na zaparcia suszone owoce, które zmiękczają stolec: rodzynki, figi i przede wszystkim śliwki. Te ostatnie należy namoczyć przez noc, a rano, przed śniadaniem, dać dziecku dwie do żucia.

Unikać należy potraw zapierających: ryżu, kaszek kukurydzianych i słodyczy. Na pracę jelit korzystnie wpływają probiotyki, a jeśli powyższe sposoby nie pomagają i dziecko nie może się wypróżnić, można podać syrop z laktulozą.

Na perystaltykę jelit dobrze działa również ruch. Gdy brzuch malca jest twardy, może pomóc lekki masaż, wykonywany zgodnie z ruchem wskazówek zegara. 

Zaparcia u dzieci - kiedy do lekarza?

Do lekarza należy się zgłosić:

  • gdy zaparcia pojawiają się u dziecka często i regularnie,
  • gdy zaparcie długo trwa – ponad tydzień,
  • jeśli zaparciu towarzyszą inne objawy mogące wskazywać na chorobę: wzdęcia czy bóle brzucha, zmiany na skórze, drażliwość dziecka i brak apetytu albo gdy w stolcu pojawia się krew,
  • alarmowymi sygnałami są również towarzyszące zaparciu wymioty, gorączka, silny ból brzucha.

Więcej o problemach trawiennych u dzieci:
Biegunka u dziecka - sposoby na 4 typy biegunki u dzieci
Biegunka u dziecka - najczęstsze przyczyny i sposoby leczenia
Zaparcie u dzieci - dlaczego tak częste?
Problemy z wypróżnianiem u dzieci i niemowląt
Wymioty u noworodka

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (4)
/08.07.2020 15:02
Moim zdaniem zawsze trzeba zrobić badania, bo jeśli zaparcia mimo zdrowej diety i odpowiedniej ilości płynów się powtarzają, tzn, że coś nie gra. Częstą przyczyną jest alergia pokarmowa, która może dawać takie objawy. Doraźnie jestem za czopkami, żeby szybko ale też w sposób jak najbardziej naturalny pomoc dziecku się wypróżnić i zgadzam się też z tym, że dobrze jest podstawić coś pod nóżki - to też ułatwi wypróżnienie
/19.06.2020 09:21
Warto również na czas wypróżniania podłożyć dziecku coś pod nóżki. Gruba książka , jeżeli jest to nocnik lub stołeczek jeżeli WC. Wtedy troszkę inaczej są ułożone jelita i kupka szybciej wychodzi. Co do czoków o których pisze @Lucyna to faktycznie są świetne. Wiele razy pomogły mojemu dziecku szybko i bezboleśnie się wypróżnić.
/17.06.2020 22:08
Jeśli zaparcie trwa kilka dni, to nie ma co męczyć dziecka. nie zawsze domowe sposoby zadziałają, w teorii wszystko działa, ale w praktyce bywa różnie. u syna pomogły czopki eva qu bambini dla dzieci. ulga do 15 minut. na szczęście musieliśmy korzystać tylko 1 raz, ale mam już na stałe je w domowej apteczce. Pozdrawiamy!
POKAŻ KOMENTARZE (1)