choroba dwubiegunowa fot. Adobe Stock

Choroba afektywna dwubiegunowa - objawy i leczenie ChAD

Choroba afektywna dwubiegunowa jest grupą nawracających zaburzeń psychicznych, powodującą wyraźne zmiany nastroju, zaangażowania, energii, koncentracji i zdolności do wykonywania codziennych zadań. Wyróżnia się dwa główne epizody choroby, które występują naprzemiennie: manię i depresję.
/ 29.07.2020 14:04
choroba dwubiegunowa fot. Adobe Stock

Spis treści:

  1. Czym jest choroba dwubiegunowa?
  2. Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej
  3. ​Kto jest narażony na ChAD?
  4. Rodzaje choroby afektywnej dwubiegunowej
  5. Diagnoza
  6. Leczenie choroby dwubiegunowej

Czym jest choroba dwubiegunowa?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), nazywana też cyklofrenią, a wcześniej chorobą maniakalno-depresyjną lub depresją maniakalną, jest złożoną i trudną do zdiagnozowania grupą nawracających zaburzeń psychicznychŻycie osób z chorobą afektywną dwubiegunową oscyluje wokół występujących okresowo epizodów depresji, manii, stanów mieszanych i remisji, o różnym nasileniu i czasie trwania. Epizody te określa się mianem faz lub biegunów. 

Początek choroby przeważnie przypada na okres pomiędzy 20. i 30. rokiem życia, dotyczy w równej mierze mężczyzn i kobiet, a pierwszym epizodem bywa najczęściej zespół depresyjny. Choroba dwubiegunowa ma wyraźnie nawrotowy charakter. Jest w zasadzie pewne, że po pierwszej fazie za jakiś czas pojawi się następna, zwłaszcza jeśli pacjent nie podejmie właściwego leczenia.

Obok psychoz schizofrenicznych i depresji, ChAD stanowi główny obszar zainteresowania i badań współczesnej psychiatrii. 

Objawy choroby afektywnej dwubiegunowej

Główną cechą choroby dwubiegunowej jest występowanie skrajnych wahań nastroju.  Dwa główne patologiczne stany w przebiegu ChAD to depresja i mania.

  • Depresja – obok obniżonego nastroju często występuje nadmierna senność i zahamowane psychoruchowe, niezbyt duże nasilenie lęku.
  • Mania – nastrój jest wyraźnie podwyższony, bądź w kierunku nadmiernej wesołkowatości, beztroski i nieadekwatnego samozadowolenia, bądź drażliwości, niecierpliwości i nierzadko agresji słownej lub czynnej.
    Tempo myślenia jest wyraźnie przyspieszone (natłok myśli). Pacjent mało śpi i mało je, za to podejmuje liczne działania często niepotrzebne, a wręcz szkodliwe. Zwiększa się aktywność seksualna i wchodzenie w krótkotrwałe przypadkowe „przygody miłosne”, co może owocować np. niechcianą ciążą.

Kto jest narażony na ChAD?

Choroba najczęściej dotyczy osób o charakterystycznych cechach osobowości przedchorobowej: są one towarzyskie, syntoniczne, skłonne do wahań nastroju, o żywym temperamencie. W rodzinie pacjentów nierzadko występują przypadki zaburzeń psychicznych, głównie w zakresie nastroju.

Rodzaje choroby afektywnej dwubiegunowej

W klasyfikacji DSM-5 wyróżnia się trzy główne rodzaje choroby dwubiegunowej. Każdy typ obejmuje wyraźne zmiany nastroju: od skrajnego podekscytowania, przez drażliwość, aż po smutek, obojętność i poczucie beznadziejności. Mniej nasilone fazy maniakalne nazywane są epizodami hipomaniakalnymi (lub hipomanią).

  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu I - epizody lub objawy maniakalne trwają przynajmniej tydzień, są na tyle poważne, że wymagają pomocy specjalisty. Pojawiają się również depresje, trwające 2 tygodnie lub dłużej. Niekiedy u chorych notuje się objawy mieszane: epizody depresyjne z manią, czyli np. silne pobudzenie przy jednoczesnym poczuciu beznadziejności. 
  • Choroba afektywna dwubiegunowa typu II - epizody maniakalne są mniej nasilone (hipomania), do tego występują również fazy depresji.
  • Cyklotymia - to okresy hipomanii i subdepresji trwające przynajmniej 2 lata, a u dzieci i młodzieży - rok. Objawy są łagodniejsze niż w typie I i typie II, a osoba zazwyczaj nie zgłasza się po pomoc specjalisty.

Diagnoza

Rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej jest ustalane na podstawie wywiadu lekarskiego i objawów. Wykorzystuje się do tego kryteria ICD-10 lub DSM-5. Niestety, jest to choroba trudna do zdiagnozowania. Bywa mylnie interpretowana jako depresja (chorzy częściej zgłaszają się do lekarza podczas epizodu depresji) lub schizofrenia, a przez to nieprawidłowo leczona.

Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej

Choroba afektywna dwubiegunowa jest schorzeniem trwającym przez całe życie. Leczenie polega na przyjmowaniu leków, których celem jest wyeliminowanie objawów fazy depresyjnej lub maniakalnej, ale też, dzięki przewlekłemu stosowaniu, znaczne wydłużenie fazy remisji (leczenie profilaktyczne). Zalecana jest również psychoterapia.

Leki w terapii ChAD dobierane są indywidualnie. Przeważnie stosuje się  stabilizatory nastroju (leki normotymiczne) i atypowe leki przeciwpsychotyczne. Specjalista może przepisać również leki na bezsenność i leki przeciwlękowe, a także przeciwdepresyjne, w zależności od objawów.

Czasem może być konieczne wypróbowanie kilku leków, po to, aby znaleźć te, które działają najlepiej. Bardzo ważna jest współpraca z lekarzem i przestrzeganie zaleceń co do regularności przyjmowania leków i dawek. 

W ramach pomocy psychologicznej ukierunkowanej na leczenie choroby dwubiegunowej, zaleca się terapię poznawczo-behawioralną lub metody przeznaczone specjalnie dla osób z tego typu zaburzeniami, jak terapia interpersonalna i rytmów społecznych oraz psychoedukacja rodziny.

Leczenie u kobiet w ciąży

Należy pamiętać, że praktycznie wszystkie leki stosowane w ChAD mogą powodować uszkodzenie płodu, stąd też w okresie ciąży nie powinno się ich przyjmować, bądź przyjmować jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Kobiecie poleca się wówczas częstsze wizyty u lekarza prowadzącego, niekiedy konieczna jest hospitalizacja w Oddziale Chorób Afektywnych.

W przypadku depresji u kobiet w ciąży, skuteczne i bezpieczne okazują się zabiegi elektryczne (określenie „elektrowstrząsy” pochodzi z czasów, gdy nie stosowano znieczulenia ogólnego, co rzeczywiście wywoływało skurcze ciała; aktualnie w czasie zabiegu mięśnie są na kilka minut zwiotczone).

Treść artykułu pierwotnie została opublikowana 25.04.2019

Więcej na podobny temat:
Schizofrenia objawy: jakie zachowania świadczą o chorobie?
Na czym polega schizofrenia paranoidalna? (zachowanie chorego)
Depresja psychotyczna: objawy, leczenie, depresja a schizofrenia
Psychoza maniakalno-depresyjna: objawy i leczenie
Choroby psychiczne - co trzeba o nich wiedzieć?

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!