Geny nie są wyrokiem. Choć dziedziczymy określone predyspozycje, nie oznacza to, że nasze zdrowie i tempo starzenia zostały raz na zawsze zaprogramowane. Ogromną rolę odgrywają również czynniki środowiskowe i styl życia.
- Genetyka sama w sobie pokazuje nam pewnego rodzaju zakres biologicznych możliwości, ale nie daje gotowego scenariusza - wyjaśnia prof. Ewelina Pośpiech.
To właśnie tym, jak środowisko i codzienne nawyki wpływają na aktywność naszych genów, zajmuje się między innymi epigenetyka. Dzięki jej rozwojowi naukowcy potrafią coraz dokładniej badać procesy starzenia zachodzące w naszym organizmie.
Ten nawyk szczególnie mocno przyspiesza starzenie
Zespół prof. Eweliny Pośpiech przeprowadził badania dotyczące starzenia epigenetycznego na grupie około tysiąca Polaków. Wyniki pokazały, że jednym z najsilniejszych czynników związanych z przyspieszonym starzeniem biologicznym jest palenie papierosów. Co ciekawe, wpływ palenia był widoczny niezależnie od zastosowanego zegara epigenetycznego, czyli narzędzia służącego do szacowania wieku biologicznego.
Naukowcy zaobserwowali również inne zależności. Aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i dieta bogata w warzywa wiązały się z korzystniejszymi wskaźnikami starzenia. Z kolei większe spożycie mięsa było powiązane z wyższym wiekiem epigenetycznym. W badaniu zauważono także korzystne zależności dotyczące praktykowania jogi i medytacji. Zdaniem ekspertki znaczenie może mieć nie tylko sama aktywność fizyczna, ale również umiejętność radzenia sobie ze stresem.
Czy można cofnąć swój wiek biologiczny?
Wyobraźmy sobie, że mamy 45 lat, ale test pokazuje wiek biologiczny wynoszący 52 lata. Czy oznacza to, że nasz organizm jest dokładnie o siedem lat starszy?
Prof. Pośpiech przestrzega przed tak dosłownym interpretowaniem wyników. Zegary epigenetyczne są stale udoskonalane, a uzyskany rezultat należy traktować raczej jako wskazówkę dotyczącą kondycji organizmu niż niepodważalną diagnozę.
Co ważne, niektóre narzędzia pozwalają już oceniać nie tylko wiek biologiczny, ale również tempo starzenia. Dzięki temu można obserwować, czy wprowadzone zmiany stylu życia wiążą się z korzystniejszymi wynikami.
Nigdy nie jest za późno na zmianę
Jednym z najbardziej interesujących wniosków z rozmowy jest to, jak organizm reaguje na rzucenie palenia. Jak tłumaczy ekspertka, zmiany epigenetyczne związane z odstawieniem papierosów mogą być widoczne w przypadku niektórych genów już po kilku dniach. Inne potrzebują znacznie więcej czasu. W badanej grupie byli palacze, którzy nie palili średnio od pięciu lat, mieli w większości analizowanych przypadków profil metylacji DNA zbliżony do osób niepalących. Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden uniwersalny sposób na odmłodzenie organizmu. Starzenie jest złożonym procesem, na który wpływa wiele wzajemnie powiązanych czynników.
Czy warto wykonać test wieku biologicznego? Jak interpretować jego wynik? Czy możemy sprawdzić, które narządy starzeją się najszybciej? I od czego najlepiej zacząć, jeśli chcemy zadbać o zdrowie na kolejne lata?
O tym wszystkim rozmawiamy z w kolejnym odcinku cyklu "Mądre Polki". Cały wywiad z prof. Eweliną Pośpiech obejrzysz na naszym kanale YouTube.
