Nadwrażliwość zębów należy do najczęściej występujących problemów stomatologicznych. Choć charakterystyczny, przeszywający ból jest dobrze znany wielu pacjentom, często bywa bagatelizowany lub uznawany za nieuniknioną część codzienności. Tymczasem odpowiednio wcześnie rozpoznany problem można skutecznie ograniczać. Lek. dent. Natalia Walczuk wyjaśnia, skąd bierze się nadwrażliwość zębiny, jakie błędy najczęściej popełniamy podczas codziennej higieny oraz dlaczego latem objawy stają się szczególnie dokuczliwe.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Czym właściwie jest nadwrażliwość zębów?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Nadwrażliwość zębów, a dokładniej nadwrażliwość zębiny, to stan, w którym niegroźne bodźce (m.in. termiczne, chemiczne, dotykowe, osmotyczne czy dehydratacyjne) działające na odsłoniętą zębinę powodują ostry, krótkotrwały ból. Nadwrażliwość zębiny to osobna jednostka kliniczna, którą należy różnicować ze stanami wywołującymi podobne dolegliwości, takimi jak próchnica lub pęknięcie zęba.
Prawidłowo rozwinięty ząb zbudowany jest ze szkliwa, które tworzy jego najbardziej zewnętrzną warstwę. Pod szkliwem znajduje się zębina posiadająca kanaliki wypełnione płynem, w których znajdują się zakończenia włókien nerwowych. Centralną część zęba stanowi miazga, czyli miejsce, gdzie znajdują się naczynia i nerwy.
Jeśli dojdzie do odsłonięcia zębiny, zakończenia włókien nerwowych narażone są na działanie bodźców, które w normalnych warunkach nie powinny wywoływać bólu. Przyczyn odsłonięcia zębiny jest wiele. Mogą to być zmiany abrazyjne spowodowane zbyt mocnym szczotkowaniem zębów lub atrycja, czyli starcie zębów występujące m.in. u osób cierpiących na bruksizm. Do częstych przyczyn należą również zmiany erozyjne, czyli rozpuszczanie tkanek zęba przez kwasy. Mogą one pochodzić z produktów spożywczych – przykładowo napój gazowany typu cola jest silnie kwaśnym napojem mimo słodkiego smaku – lub mieć pochodzenie endogenne, np. u osób cierpiących na refluks.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Jakie objawy pacjenci zgłaszają najczęściej?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Występująca w nadwrażliwości zębiny aktywacja włókien nerwowych przez różne bodźce powoduje silny, często wręcz przeszywający ból, który da się zlokalizować. Oznacza to, że pacjent jest zwykle w stanie wskazać konkretny ząb odpowiedzialny za dolegliwości.
Ból trwa od kilku do kilkunastu sekund, choć czasami może być odczuwalny nawet przez kilka minut. Pacjenci z nadwrażliwością zębiny unikają jedzenia lodów, picia zimnych lub gorących napojów, a czasami nawet szczotkowania zębów. Zabiegi higienizacyjne, takie jak skaling czy piaskowanie, mogą być na tyle bolesne, że wymagają miejscowego znieczulenia. Zazwyczaj nadwrażliwość występuje w okolicy przyszyjkowej zęba, jednak nie jest to regułą.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Dlaczego wiele osób bagatelizuje pierwsze sygnały?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Początkowo objawy nadwrażliwości zębiny mogą być słabo nasilone i występować sporadycznie, a pojawiający się ból jest krótkotrwały. Zazwyczaj nie utrudnia to codziennego funkcjonowania i nie towarzyszą temu inne objawy.
Pacjenci często przyzwyczajają się do tych dolegliwości i traktują nadwrażliwość jak coś normalnego. Oczywiście nie jest to stan prawidłowy, jednak faktycznie dotyczy bardzo dużej części społeczeństwa. Niektóre badania wskazują, że w zależności od regionu problem może dotyczyć nawet ponad 70 proc. populacji.
Pacjenci często nie wiedzą, co jest przyczyną bólu, a wizyta u stomatologa zazwyczaj staje się ostatecznością.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Jakie codzienne nawyki mogą zwiększać dyskomfort?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Codzienne nawyki, które mogą powodować nasilenie dolegliwości, to przede wszystkim częste spożywanie kwaśnych napojów i potraw. Pacjenci często nie zdają sobie sprawy, co jest „kwaśne”. Dla każdego oczywista jest cytryna, ale napoje typu cola czy energetyczne nie wydają się kwaśne. Dodatkowo często nie wypijamy takich napojów od razu, tylko popijamy je przez dłuższy czas. Wydłuża to kontakt kwasu z powierzchnią zęba i sprzyja powstawaniu erozji.
Kolejnym nawykiem jest zbyt silne szczotkowanie zębów. Jeśli połączymy je z twardą szczoteczką i pastą wybielającą, zwiększamy ryzyko ścierania tkanek zęba. Wybielające działanie takich past opiera się głównie na mechanicznym ścieraniu osadów, dlatego nie powinny być stosowane długoterminowo.
Niekiedy pacjenci przygotowują domowe „mieszanki wybielające”, np. łącząc sok z cytryny z sodą oczyszczoną. Połączenie działania kwasów i ściernych właściwości sody może być bardzo niekorzystne dla zębów.
Nie powinno się także szczotkować zębów bezpośrednio po spożyciu kwaśnych produktów. Warto odczekać kilkanaście minut, ponieważ ślina neutralizuje kwasy, dzięki czemu szczotkowanie jest bezpieczniejsze.
Potęgowaniu nadwrażliwości sprzyja również zbyt długie lub nieprawidłowo przeprowadzone wybielanie zębów, często wykonywane bez nadzoru stomatologa. Nawet prawidłowo przeprowadzony zabieg może przejściowo wywołać nadwrażliwość.
Ważnym mechanizmem prowadzącym do powstania nadwrażliwości są także recesje dziąseł, czyli sytuacja, kiedy dziąsło nie osłania zęba tak, jak powinno. Dochodzi wtedy do obnażenia korzeni zębów. Na ich powstawanie mogą wpływać zarówno nieprawidłowa higiena, jak i niewłaściwa technika szczotkowania.
Warto wspomnieć również o bruksizmie. Część osób zgrzyta zębami w nocy lub zaciska je w ciągu dnia podczas stresujących sytuacji, co także może przyczyniać się do nadwrażliwości.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Dlaczego latem problem częściej daje o sobie znać? Czy zimne napoje i lody mogą nasilać objawy?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Latem objawy nadwrażliwości zębów często stają się bardziej odczuwalne, ponieważ pojawia się więcej czynników wyzwalających ból. Częściej sięgamy po lody, zimne napoje, lemoniady czy soki. Ze względu na wyższe temperatury spożywamy je częściej, zwiększając czas działania kwasów na powierzchnię zębów. Wszystko to sprzyja powstawaniu erozji.
Wydaje się również, że zimno wywołuje silniejsze dolegliwości niż ciepło. Teoria hydrodynamiczna tłumaczy, że zimno powoduje przemieszczanie się płynu kanalikowego na zewnątrz, od strony miazgi, co skutkuje intensywniejszym i szybciej pojawiającym się bólem. Z kolei wysoka temperatura powoduje przepływ płynu w kierunku miazgi, wywołując słabszą odpowiedź bólową.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Na co zwracać uwagę przy wyborze produktów do zębów wrażliwych?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Przy wyborze produktów przeznaczonych do zębów wrażliwych należy zwrócić uwagę przede wszystkim na ich skład. Szczególnie istotna jest obecność substancji zmniejszających nadwrażliwość, takich jak cytrynian potasu, azotan potasu, aminofluorek, fluorek cyny, fluorek sodu, arginina, sole strontu czy hydroksyapatyt. Składniki te działają poprzez blokowanie kanalików zębinowych lub zmniejszanie przewodnictwa bodźców nerwowych.
Ważnym kryterium wyboru jest również zawartość fluoru, który wspomaga remineralizację szkliwa i zwiększa jego odporność na działanie czynników zewnętrznych. Dla dorosłych zaleca się stosowanie past zawierających 1450 ppm fluoru, chyba że stomatolog zaleci wyższe stężenie.
Należy także zwracać uwagę na ścieralność pasty do zębów. Pasty wybielające są zazwyczaj bardziej ścierne, a stopień ścieralności określa współczynnik RDA. Produkty o niskim lub umiarkowanym współczynniku ścieralności (RDA<100) są rekomendowane dla osób z nadwrażliwością, ponieważ skutecznie oczyszczają powierzchnię zębów, a jednocześnie pomagają ograniczyć ryzyko dodatkowego ścierania odsłoniętej zębiny.
Warto wybierać preparaty przeznaczone do zębów nadwrażliwych oraz stosować je regularnie zgodnie z zaleceniami. Oprócz odpowiedniej pasty istotny jest także wybór szczoteczki. Stanowczo odradza się stosowanie twardych szczoteczek. Trzeba również pamiętać, że ogromne znaczenie ma prawidłowa technika szczotkowania. Wiele osób szczotkuje zęby wykonując koliste ruchy lub po prostu je „szorując”, nie wiedząc, że istnieją skuteczniejsze i bezpieczniejsze techniki. Prawidłowa technika szczotkowania polega na wykonywaniu delikatnych, okrężnych ruchów na wszystkich powierzchniach zębów, z uwzględnieniem kilkukrotnego opracowania tych samych miejsc oraz oddzielnego szczotkowania łuków górnego i dolnego. Szczoteczkę należy ustawić pod kątem 45° do linii dziąseł, kierując włosie w stronę korzeni, aby skutecznie usuwać płytkę bakteryjną także przy dziąsłach.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Jak wygląda codzienna rutyna pielęgnacyjna przy nadwrażliwości?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Codzienna rutyna pielęgnacyjna u osób z nadwrażliwością zębów powinna być ukierunkowana na wzmacnianie twardych tkanek zęba oraz ograniczanie dolegliwości bólowych. Podstawą jest regularne, ale delikatne szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie przy użyciu miękkiej szczoteczki.
Choć standardowo szczotkowanie powinno trwać dwie minuty, często nie wystarcza to do dokładnego usunięcia płytki nazębnej. Pomocne mogą być preparaty do wybarwiania płytki nazębnej, które pozwalają ocenić skuteczność higieny, np. edukacyjne pasty do zębów.
Zaleca się stosowanie techniki szczotkowania bez nadmiernego nacisku, ponieważ zbyt intensywne mycie może prowadzić do dalszego ścierania szkliwa i odsłaniania zębiny. Warto poprosić dentystę lub higienistkę stomatologiczną o instruktaż higieny, ponieważ większość z nas nie zna najbardziej skutecznych technik szczotkowania. Tymczasem wystarczy wykonywać delikatne, okrężne ruchy na wszystkich powierzchniach zębów, trzymając szczoteczkę pod kątem 45° do linii dziąseł.
Ważny jest także wybór odpowiedniej pasty zawierającej składniki zmniejszające nadwrażliwość oraz odpowiednie stężenie fluoru. Dla uzyskania najlepszych efektów zaleca się regularne stosowanie tej samej pasty przez kilka tygodni, ponieważ działanie przeciw nadwrażliwości jest stopniowe.
Aby składniki aktywne mogły skutecznie działać, powinny mieć kontakt z powierzchnią zęba przez odpowiedni czas. Dlatego po umyciu zębów warto jedynie wypluć nadmiar pasty, bez płukania jamy ustnej wodą.
Należy pamiętać, że nawet najlepsza szczoteczka nie oczyści skutecznie przestrzeni międzyzębowych. W codziennej pielęgnacji warto stosować szczoteczki międzyzębowe i nitkę dentystyczną. Można również wspomóc się irygatorem, jednak nie zastąpi on działania nitki i szczoteczek międzyzębowych.
Uzupełnieniem higieny są płyny do płukania jamy ustnej przeznaczone dla osób z nadwrażliwością. Wydłużają one kontakt substancji aktywnych z powierzchnią zęba i mogą zwiększać skuteczność całej terapii.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Dlaczego warto reagować już na pierwsze objawy?
Lek. dent. Natalia Walczuk: Reagowanie na pierwsze objawy nadwrażliwości zębów jest bardzo istotne, ponieważ wczesna interwencja pozwala ograniczyć rozwój problemu i zapobiec jego nasileniu. Umożliwia wdrożenie prostych metod profilaktycznych, takich jak zmiana techniki szczotkowania, stosowanie miękkiej szczoteczki czy past przeznaczonych do zębów wrażliwych.
Dzięki temu można zahamować proces dalszego odsłaniania zębiny oraz ograniczyć ścieranie szkliwa. Wczesne działanie zmniejsza również ryzyko rozwoju poważniejszych problemów, takich jak recesje dziąseł, erozja szkliwa czy nadmierne starcie zębów.
Ma to także znaczenie dla komfortu życia pacjenta. Nieleczona nadwrażliwość może prowadzić do unikania określonych pokarmów i napojów oraz utrudniać codzienną higienę jamy ustnej, co z czasem może pogorszyć stan zdrowia zębów i dziąseł.
Wczesna konsultacja stomatologiczna pozwala również ustalić dokładną przyczynę dolegliwości, ponieważ mogą one być objawem innych problemów, takich jak próchnica, odłamanie tkanek zęba czy problemy ze zgryzem. Dzięki temu możliwe jest wdrożenie skutecznego, indywidualnie dopasowanego leczenia.
Hanna Zakrzewska-Libelt: Jak dbać o zęby wrażliwe, kiedy szczotkowanie powoduje dyskomfort? Dlaczego niedokładne szczotkowanie może dodatkowo nasilać nadwrażliwość?
Lek. dent. Natalia Walczuk: U pacjentów z nadwrażliwością zębiny szczotkowanie może powodować dyskomfort, a nawet ból. W efekcie wiele osób zaczyna pomijać wrażliwe miejsca lub unikać dokładnego mycia zębów. To prowadzi do błędnego koła – ból prowadzi do gorszej higieny, a gorsza higiena nasila problem, zwiększając ryzyko próchnicy, zapalenia dziąseł, chorób przyzębia, a nawet utraty zęba.
Warto pamiętać, że bakterie obecne w jamie ustnej produkują kwasy prowadzące do demineralizacji zębów. Bakterie te tworzą płytkę nazębną, której nie da się skutecznie usunąć płynem do płukania. Konieczne jest jej mechaniczne usuwanie za pomocą szczoteczki do zębów. Pasta wspomaga ten proces, a płyn do płukania stanowi jedynie jego uzupełnienie.
Prawidłowa higiena jamy ustnej jest szczególnie ważna u osób z nadwrażliwością. Aby zmniejszyć dyskomfort, zaleca się stosowanie szczoteczek miękkich lub bardzo miękkich oraz delikatnych technik szczotkowania bez nadmiernego nacisku. Warto również poprosić dentystę lub higienistkę stomatologiczną o wskazanie odpowiedniej techniki i produktów.
Należy wybierać preparaty przeznaczone dla osób z nadwrażliwością. Warto zwracać uwagę na obecność takich składników jak fluor (najlepiej w połączeniu z chitosanem), azotan lub cytrynian potasu, sole strontu, hydroksyapatyt czy arginina. Bardzo dobre działanie oczyszczające wykazuje także chloroheksydyna.
Materiał promocyjny marek ELGYDIUM i Eludril
